Qoftë duke lexuar një klasik anglez në letër, apo romanin më të fundit të zhanrit “romantasy” në një lexues elektronik, duket se pavarësisht se çfarë lexojmë apo në çfarë formati, leximi për kënaqësi mund të sjellë përfitime të mëdha për shëndetin.
Një rishikim i ri i studimeve nga studiues të Universitetit të Kembrixhit zbuloi se, në një sërë studimesh, leximi lidhej me vëmendje dhe kujtesë më të mirë, më pak probleme të shëndetit mendor dhe një mënyrë jetese më të shëndetshme.
“Leximi është një mënyrë e shkëlqyer për të mbështetur shëndetin e trurit, për të zhvilluar aftësi të rëndësishme njohëse dhe për të përmirësuar mirëqenien”, tha Barbara Sahakian, profesore në Universitetin e Kembrixhit dhe autore kryesore e rishikimit.
“Duhet ta inkurajojmë që në moshë të hershme, duke pasur parasysh provat gjithnjë e më të shumta për përfitimet e tij, veçanërisht te fëmijët. Por në të vërtetë, nuk është kurrë vonë për të filluar dhe leximi mund të sjellë përfitime gjatë gjithë jetës, deri në moshën e thyer.”
Pavarësisht dëshmive në rritje për përfitimet e leximit te të rinjtë, normat e leximit mes fëmijëve dhe nxënësve në Evropë kanë shënuar një rënie të përgjithshme.
Raporti më i fundit PISA 2025, i cili vlerëson njohuritë dhe aftësitë e nxënësve 15-vjeçarë në lexim, matematikë dhe shkencë, tregon një rënie globale të performancës në lexim. Studiuesit e OECD-së e lidhën këtë përkeqësim më të gjerë me faktorë të tillë si ulja e leximit në kohën e lirë dhe rritja e shpërqendrimit nga pajisjet digjitale.
Në Mbretërinë e Bashkuar, një raport i fundit i National Literacy Trust (NLT) zbuloi se, mes moshave 8–18 vjeç, vetëm 36% thanë se e shijonin leximin në kohën e lirë, krahasuar me 58.6% në vitin 2016.
“Duke pasur parasysh se sa i dobishëm është leximi për kënaqësi në moshë të re, duhet të bëjmë gjithçka që mundemi për t’i afruar fëmijët dhe të rinjtë me leximin”, tha Christelle Langley, bashkëautore e rishikimit.
Ajo shtoi se është e rëndësishme të gjendet diçka që fëmijët vërtet kënaqen ta lexojnë. Kjo mund të jetë një temë nga një program televiziv apo një lojë, dhe mund të përdoret si një “pikë hyrëse” drejt leximit.
“Leximi i komikëve dhe romaneve grafikë mund të jetë gjithashtu një mënyrë e dobishme për të filluar, pasi mund të duken më pak frikësues dhe ndoshta më pak të mërzitshëm sesa romanet
Studiuesit gjetën anketime të shumta që sugjerojnë një gamë të gjerë përfitimesh te të rriturit, përfshirë uljen e stresit, relaksim më të mirë dhe një qëndrim më tolerant ndaj këndvështrimeve të ndryshme.
Leximi është veçanërisht i dobishëm për të moshuarit, theksuan autorët. Aktivitetet e kohës së lirë që stimulojnë trurin lidhen me ngadalësimin e rënies së aftësive njohëse dhe uljen e rrezikut të demencës në këtë grupmoshë.
Përfitimet ishin edhe më të mëdha kur njerëzit merrnin pjesë në grupe leximi ose klube librash.
“Ato mund t’i ndihmojnë njerëzit të ndihen më pak të izoluar dhe më të lidhur me të tjerët, gjë që është treguar se ul rrezikun e demencës”, tha Sahakian.
“Edhe pse këto klube mund të jenë argëtuese dhe të dobishme në çdo moshë, ato janë veçanërisht të përshtatshme për të moshuarit që mund të kenë vështirësi në lëvizje. Ndoshta nuk mund të dalin për të marrë pjesë në një grup ushtrimesh apo çiklizmi, por një grup leximi është diçka që shumica e njerëzve mund ta shijojnë.”
Mundësi për ndërhyrje në të ardhmen
Ndërsa problemet e shëndetit mendor po shtohen në mbarë botën, studiuesit po fokusohen gjithnjë e më shumë te faktorët e stilit të jetesës që mund të ndikojnë në këtë rritje dhe te mënyrat për t’i trajtuar ato.
Leximi hyn në këtë kategori si një “faktor mbrojtës i arritshëm dhe me kosto të ulët gjatë gjithë jetës”, thanë autorët e studimit.
Ata theksuan se mekanizmat e saktë të trurit përmes të cilëve leximi prodhon këto efekte pozitive ende nuk janë kuptuar plotësisht dhe nevojiten kërkime të mëtejshme.
Megjithatë, rishikimi sugjeron se ndërhyrjet që nxisin leximin mund të jenë një strategji praktike për mbështetjen e shëndetit të trurit, zhvillimin e aftësive njohëse dhe mirëqenien.
“Politikat që nxisin zakonet e hershme të leximit, përmes shkollave, bibliotekave, klubeve të librave dhe nismave komunitare, kanë potencialin të ndihmojnë në zbutjen e disa prej efekteve negative të varfërisë mbi zhvillimin e trurit dhe rrugëtimin e të nxënit, duke sjellë përfitime afatgjata akademike dhe zhvillimore”, shkruan studiuesit.
