Studiues në Suedi kanë zhvilluar një shkencëtar me inteligjencë artificiale (AI) të aftë të gjenerojë hipoteza shkencore, të hartojë eksperimente dhe të interpretojë rezultatet. Ekipi ka bashkuar disa modele të mëdha gjuhësore (LLM), baza të mëdha të të dhënave dhe robotikë laboratorike fizike në një sistem me qark të mbyllur, i cili mund të kryejë të gjithë ciklin e zbulimit shkencor.
“Ka shumë tepër informacion për t’u analizuar nga një njeri, por shkencëtari ynë me AI mund të identifikojë pyetje biologjike premtuese, të rekomandojë eksperimente për t’i testuar ato, të vlerësojë rezultatet eksperimentale dhe të përmirësojë në mënyrë të përsëritur kuptimin e tij bazuar në provat e reja”, tha Ievgeniia Tiukova, studiuese në Universitetin e Teknologjisë Chalmers dhe një nga autoret e studimit të ri që shqyrtoi këtë shkencëtar me AI.
Shkencëtari me AI analizoi një bazë të dhënash me rreth 60,000 marrëdhënie fenotipike, fiziologjike dhe metabolike për S. cerevisiae — një lloj majaje e njohur gjithashtu si maja e birrës ose maja e bukës. Më pas, sistemi formuloi afro 2,000 parashikime të testueshme mbi mënyrën se si lëndët ushqyese ndikojnë në rritjen e qelizave dhe rezistencën ndaj stresit.
Këto hipoteza u vlerësuan, u përzgjodhën kontrollet krahasuese dhe idetë u shndërruan në udhëzime hap pas hapi, të lexueshme nga makineritë dhe të zbatueshme nga pajisjet laboratorike.
Pasi përfunduan testet, AI analizoi të dhënat, përcaktoi nëse parashikimet ishin të sakta dhe përditësoi ose përmirësoi automatikisht hipotezat e rrëzuara, në mënyrë që ato të përdoreshin në ciklet e ardhshme.
“Në vend që të shërbejë vetëm si një mjet për mbështetjen e vendimmarrjes, shkencëtari me AI gjeneron në mënyrë aktive njohuri të reja shkencore”, tha Tiukova.
Autorët theksuan se e ardhmja e kërkimit shkencor qëndron te automatizimi; përparimet në robotikë, AI dhe teknologjitë me kapacitet të lartë po transformojnë procesin shkencor.
“Shkencëtarët me AI do të bashkëpunojnë me shkencëtarët njerëzorë për të përshpejtuar zbulimet në biologji, mjekësi dhe bioteknologji”, tha Ross King, autori kryesor i studimit në Universitetin e Goteborgut.
“Një potencial i tillë i sistemeve të AI është të zvogëlojë kohën e nevojshme për të eksploruar pyetje komplekse shkencore dhe të optimizojë përdorimin e burimeve laboratorike”, tha King.
Studiuesit thanë se zgjidhje të tilla me AI mund të minimizojnë paragjykimet njerëzore, të përshpejtojnë ciklet e kërkimit dhe të reduktojnë ndryshimet e shkaktuara nga gabimet njerëzore, regjistrimi jo i plotë i protokolleve eksperimentale, kushtet mjedisore dhe faktorë të tjerë që mund të ndikojnë në rezultatet dhe riprodhueshmërinë e eksperimenteve.
Megjithatë, autorët theksuan se njerëzit do të vazhdojnë të jenë thelbësorë në kërkimin shkencor.
“Njerëzit do të mbeten të domosdoshëm për përcaktimin e prioriteteve, interpretimin e konteksteve më të gjera, zhvillimin e programeve kërkimore dhe garantimin e respektimit të rregullave etike”, tha King.
“Gjeneratat e ardhshme të laboratorëve autonomë do të bëhen gjithnjë e më të afta për të bashkëpunuar me njerëzit dhe do të jenë partnerë të vlefshëm në përpjekjet për të zgjidhur pyetjet më sfiduese në biologji dhe mjekësi”.
Ndërsa përdorimi i AI në kërkimet shkencore po përparon, organizatat ndërkombëtare po ndërmarrin hapa për të përcaktuar mënyrën se si duhet të rregullohet kjo teknologji.
Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) publikoi së fundmi një raport me rekomandime për studiuesit, komitetet e etikës, rregullatorët, financuesit dhe politikëbërësit, “për të ndihmuar në garantimin që kërkimet shëndetësore të mundësuara nga AI të kryhen në mënyrë të përgjegjshme dhe në të mirë të të gjithëve”.
“Inteligjenca artificiale po krijon mundësi të paprecedenta për të përshpejtuar kërkimet shëndetësore dhe për të përmirësuar jetën e njerëzve”, tha Meg Doherty, drejtoreshë në Departamentin e Shkencës për Shëndetin të OBSH-së.
“Në të njëjtën kohë, inovacioni duhet të udhëhiqet nga masa të forta mbrojtëse etike që mbrojnë dinjitetin, të drejtat dhe barazinë e njerëzve”.
