Mjekë, infermierë dhe kirurgë qëndronin vazhdimisht në gatishmëri gjatë udhëtimeve të ish-presidentit amerikan Barack Obama. Njësia Mjekësore e Shtëpisë së Bardhë (WHMU) duhej të ishte e përgatitur për çdo rast sëmundjeje apo aksidenti të papritur. Përveç pajisjeve të nevojshme mjekësore, ekipi sigurohej gjithmonë që të kishte me vete njësi gjaku për transfuzione emergjente.
Kjo ishte thelbësore për shkak të grupit të gjakut të ish-presidentit. AB negativ është më i rralli nga tetë grupet kryesore të gjakut, duke u hasur vetëm tek rreth 1% e popullsisë. Në rastin e Obamës, qasja e menjëhershme në gjak të përshtatshëm ishte jetike. Megjithatë, sfida është edhe më e madhe për më pak se 50 njerëz në botë që kanë fenotipin Rh-null, i njohur ndryshe si “gjaku i artë”.
Kryqi i Kuq Amerikan e konsideron një grup gjaku “të rrallë” kur shfaqet tek më pak se një në një mijë persona. Rh-null, që gjendet vetëm tek rreth një në gjashtë milionë njerëz, është më i rralli nga të gjithë. Ai karakterizohet nga mungesa e plotë e të 49 antigjeneve të sistemit Rh në qelizat e kuqe të gjakut. Nga njëra anë, ky gjak është jashtëzakonisht i vlefshëm, pasi mund t’u transfuzohet personave me grupe të rralla gjaku; nga ana tjetër, është shumë i rrezikshëm për mbartësin, sepse ai mund të marrë transfuzion vetëm nga një tjetër person me Rh-null.
Që nga identifikimi i parë në vitin 1961, tek një grua në Australi, janë zbuluar më pak se 50 persona me këtë grup unik gjaku. Sot, ata varen nga një rrjet shumë i kufizuar dhuruesish në mbarë botën, pasi vetëm rreth dhjetë dhurues aktivë janë të regjistruar. Një prej tyre është 77-vjeçarja Suzette Fourie nga Afrika e Jugut, e cila ka dhuruar mbi 63 njësi gjaku. Ajo zbuloi grupin e saj të rrallë pas lindjes, kur një transfuzion i tillë i shpëtoi jetën. Që prej asaj kohe, ajo është angazhuar në Programin e Donatorëve të Rrallë të Afrikës së Jugut.
Autoritetet vendase kanë ngritur që nga mesi i viteve 2000 një strukturë të posaçme ngrirjeje, të quajtur “Arkivi i Donatorëve të Rrallë”, ku njësitë e gjakut mund të ruhen deri në dhjetë vjet dhe të jenë të disponueshme si në nivel kombëtar, ashtu edhe ndërkombëtar. Kur identifikohet një dhurues apo pacient me grup gjaku të rrallë, kryhen edhe studime familjare, pasi ekziston një mundësi një në katër që vëllezërit ose motrat të kenë të njëjtin gjen.
Përcaktimi i grupit të gjakut bëhet përmes një testi laboratorik që identifikon antigjenet në sipërfaqen e qelizave të kuqe. Nëse zbulohet antigjeni A, grupi është A; nëse zbulohet B, grupi është B, dhe kështu me radhë. Përveç kësaj, kontrollohet faktori Rh, konkretisht antigjeni RhD: prania e tij e bën gjakun pozitiv, mungesa negativ.
Megjithatë, sistemi Rh përfshin më shumë se 50 antigjene të ndryshme. Njerëzit me Rh-null nuk kanë asnjë prej tyre, gjë që e bën gjakun e tyre unik dhe jashtëzakonisht të rrallë.
“Gjaku i artë” mund t’u transfuzohet personave me antitrupa të rrallë ose të shumëfishtë Rh, por gjetja e një dhuruesi të përshtatshëm është jashtëzakonisht e vështirë. Nëse një pacient merr gjak me antigjene të papajtueshme, organizmi prodhon antitrupa për ta sulmuar atë, duke e vënë jetën në rrezik në transfuzione të ardhshme.
Për këtë arsye, personat me Rh-null kanë mundësinë të ngrijnë gjakun e tyre për ndërhyrje të planifikuara kirurgjikale. Ekspertët rekomandojnë gjithashtu kontrolle të rregullta shëndetësore dhe marrje parandaluese të hekurit ose acidit folik. Megjithatë, ruajtja e gjakut është e ndërlikuar, pasi kërkon kushte strikte magazinimi dhe shpërndarje të saktë në kohë. Rreziku i anemisë e bën menaxhimin edhe më kompleks, ndaj shumë prej këtyre personave shmangin stile jetese me rrezik të lartë.
Ndërkohë, shkencëtarët po përpiqen ta riprodhojnë këtë lloj gjaku në laborator. Profesori i Biologjisë Qelizore në Universitetin e Bristolit, Ash Toy, ka bërë të ditur për BBC se ai dhe ekipi i tij kanë arritur të krijojnë qeliza Rh-null në kushte laboratorike. Megjithatë, përdorimi i teknologjive të redaktimit gjenetik është i diskutueshëm dhe i rregulluar rreptësisht, duke e bërë të vështirë përdorimin klinik të këtij gjaku pa kaluar më parë nëpër shumë prova dhe vlerësime.
Në të njëjtën kohë, profesori ka themeluar një kompani që mbledh mostra gjaku nga persona me grupe të rralla, me synimin për të krijuar linja qelizore që mund të rriten në laborator dhe të prodhojnë qeliza të kuqe gjaku për një periudhë të pacaktuar. Ky gjak më pas mund të ngrihet dhe të ruhet për raste emergjente.
