Bakteret e lashta, të bllokuara në shpella për miliona vite, jetojnë në një botë të vogël terrori. Burimi i tyre i vetëm i ushqimit janë njëra-tjetra. Strategjitë e mbijetesës që zhvillojnë i bëjnë rezistente ndaj pothuajse të gjithë antibiotikëve. Tani shkencëtarët shpresojnë të përdorin këto mekanizma për të krijuar ilaçe dhe trajtime të reja.
Thellë nën tokë, rreth 489 metra poshtë Shkretëtirës Chihuahuan në jug të New Mexico-s, ndodhet shpella Lechuguilla, një sistem i gjerë që shtrihet për rreth 240 kilometra. Aty nuk ka dritë dhe ka shumë pak burime ushqimore. Çdo formë jete duhet të mbijetojë në kushte pothuajse urie ekstreme, shkruan BBC.
“Ju mund të hyni nga një hyrje dhe të udhëtoni për 16 orë në një drejtim pa arritur në fund,” thotë Hazel Barton, profesoreshë e shkencave gjeologjike në Universitetin e Alabamës.
“Jeni shumë larg nga hyrja, të izoluar, dhe ka vende në atë shpellë ku më shumë njerëz kanë shkelur në Hënë sesa kanë qenë aty.”
Megjithatë, pavarësisht errësirës, ekziston një diversitet i jashtëzakonshëm mikrobesh. Duke qenë të izoluar për miliona vite, këta baktere ofrojnë një dritare unike drejt së kaluarës. Secili ka zhvilluar strategji të ndryshme mbijetese: disa nxjerrin energji nga shkëmbinjtë dhe atmosfera, ndërsa të tjerë janë grabitqarë që ushqehen me baktere të tjera.
“Si në pyjet tropikale, shohim grabitqarë që sulmojnë dhe vrasin mikrobet e tjera,” thotë Barton. “Por shohim edhe mikroorganizma që bashkëpunojnë për të nxjerrë energji nga një mjedis që ndryshe nuk do të siguronte mjaftueshëm për mbijetesë.”
Bakteret kanë edhe një aftësi befasuese: ato janë rezistente ndaj shumicës së antibiotikëve, megjithëse kanë qenë të izoluara në një shpellë që u formua rreth gjashtë milionë vite më parë dhe që ka qenë e mbyllur nga njerëzit deri në vitin 1986. Kjo rezistencë është jo vetëm një fenomen natyror i jashtëzakonshëm, por po ndihmon studiuesit të zhvillojnë ilaçe që mund të përballojnë rezistencën antimikrobiale në mjekësinë moderne.
Sot, bakteret rezistente ndaj antibiotikëve, të njohura shpesh si “superbaktere” përbëjnë një krizë globale shëndetësore. Këto baktere që shkaktojnë sëmundje janë bërë rezistente ndaj shumë llojeve të antibiotikëve, duke e bërë trajtimin e infeksioneve shumë më të vështirë. Rezistenca antimikrobiale ishte drejtpërdrejt përgjegjëse për rreth 1.14 milionë vdekje në vitin 2021, dhe pritet që midis viteve 2025 dhe 2050 të shkaktojë rreth 39 milionë vdekje.
Shpesh kjo krizë i atribuohet përdorimit të tepërt dhe të gabuar të antibiotikëve te njerëzit, kafshët dhe bujqësia. Por kjo nuk është e gjithë historia. Në vitin 2006, Gerard Wright zbuloi baktere të tokës që përmbanin gene rezistence ndaj antibiotikëve, të njëjtat që gjenden tek bakteret që shkaktojnë sëmundje te njerëzit.
“Këto nuk ishin baktere patogjene. Nuk shkaktonin sëmundje. Thjesht ekzistonin,” thotë Wright.
Ky zbulim sugjeron se rezistenca ndaj antibiotikëve nuk është fenomen i ri, por një karakteristikë e vjetër e baktereve. Baktere rezistente janë gjetur edhe në akujt e Antarktidës, në tokë, në det dhe në shkëmbinj, si dhe në ngricat e përhershme dhe në zorrët e komuniteteve të izoluara në Amazonë.
Megjithatë, për të bindur plotësisht komunitetin shkencor nevojitej një mjedis krejtësisht i paprekur nga njeriu. Shpella Lechuguilla ofroi pikërisht këtë mundësi. Ajo u formua miliona vite më parë nga uji i shiut që depërtoi thellë në tokë dhe u përzie me sulfur hidrogjeni, duke krijuar acid sulfurik që shpërbëri gurët gëlqerorë. Një shtresë e padepërtueshme gurësh pengoi hyrjen e jashtme, duke e izoluar plotësisht.
Në vitin 2012, Barton dhe Wright bashkëpunuan për të studiuar këto mikrobe. Marrja e mostrave kërkoi zbritje me litarë në thellësi të mëdha, por rezultati ishte i jashtëzakonshëm.
“Gjetëm se pothuajse të gjitha mikrobet ishin rezistente ndaj çdo antibiotiku natyror të përdorur në mjekësi,” thotë Barton.
Kjo ka kuptim nga këndvështrimi evolucionar. Mekanizmat e rezistencës nuk zhvillohen shpejt – ato mund të kenë evoluar për qindra miliona apo miliarda vite, njësoj si vetë antibiotikët.
Megjithatë, bakteret mbeten të ndjeshme ndaj antibiotikëve sintetikë ose gjysmë-sintetikë, pasi nuk kanë qenë kurrë të ekspozuara ndaj tyre. /skyweb.al
