Ali Zaimi
Dita e tetë e një stine që refuzon të jetë e qetë. Sheshet dhe rrugët vazhdojnë të gumëzhijnë, jo nga ndonjë festë e stisur apo paradë krenarie, por nga një pezm i vjetër, i cili u akumulua në heshtje derisa gjeti çarjen e parë për të shpërthyer.
Çdo revoltë e ka një zanafillë dhe, këtë herë, sytë u kthyen nga Zvërneci. Nëse e zhveshim nga emocionet, projekti atje mund të jetë një mundësi reale zhvillimi, një investim potencialisht pozitiv që i shërben ekonomisë dhe së ardhmes. Por në llogaritë e një revolte sociale, shpesh nuk ka rëndësi dobia e një projekti, por gjendja shpirtërore e një shoqërie. Zvërneci nuk ishte domosdoshmërisht “mëkati”; ai ishte thjesht alibia, shkëndija në një fushë me barut të thatë, ose pika e fundit e ujit që derdhi një kupë të mbushur prej kohësh.
Ironia e Shtetit Spektator
Ajo që e ktheu këtë shkëndijë në një zjarr të vërtetë ishte një skenë sa absurde aq edhe therëse. Poolica privatë tërheqin zvarrë një qytetar, ndërkohë që Policia e Shtetit qëndron aty, e përhumbur, si një spektatore me uniformë që ka humbur biletën e rolit të saj.
Çfarë ironie e trishtë! Shteti, ky Leviatan i supozuar për të mbrojtur të dobëtin dhe për të mbajtur monopolin e forcës ligjore, ia delegon arrogancën privatit dhe kthehet në një hije të vetvetes. Në atë goditje të pakuptimtë, qytetari nuk ndjeu thjesht peshën e një dore, por peshën e një aparati shtetëror që duket sikur ka abdikuar nga detyrat e tij elementare, duke u sjellë jo si arbitër i drejtë, por si truprojë e interesave.
Teatri 36-Vjeçar dhe Kupa e Zbrazët Ekonomike
Megjithatë, njerëzit nuk mbushin sheshet në ditën e tyre të tetë vetëm për atë moment dhune, sado i shëmtuar të jetë ai. Thellë-thellë, kjo protestë është rënkimi i një shoqërie me xhepa të zbrazur, që jeton në një realitet të rëndë ekonomik ku mbijetesa është kthyer në artin e vetëm që lulëzon.
Është një faturë e rëndë që i paraqitet një qeverisjeje 13-vjeçare, e cila, sado me qëllime të mira të ketë nisur rrugëtimin e saj, pas kaq shumë kohësh në pushtet ka lejuar që korrupsioni të kthehet në një normë banale të përditshmërisë. Por mllefi shkon përtej fasadës së sotme. Qytetarët po protestojnë kundër një “skenografie të madhe” 36-vjeçare. Tridhjetë e gjashtë vite ku partitë kryesore luajnë ruletë ruse me shpresat e njerëzve; ku aktorët thjesht ndërrojnë karriget nga pushteti në opozitë, por regjia dhe metodat mbeten po ato. Publiku vazhdon të paguajë biletën më të shtrenjtë për të parë një tragjikomedi pa fund, ku alternativat duken thjesht si një riciklim i të njëjtit sistem.
Mallkimi i Lordit Acton: Kur Pushteti Bëhet Absolut
E gjithë kjo anemi institucionale dhe revoltë qytetare nuk është një rastësi gjeografike apo një mallkim thellësisht shqiptar apo ballkanik. Është zbatimi më empirik dhe i pamëshirshëm i një të vërtete universale:
“Pushteti të korrupton, dhe pushteti absolut të korrupton absolutisht.” Lord Acton
Kur një qeverisje ndihet e patrazuar për mbi një dekadë, dhe kur opozita kthehet në një mekanizëm të pafuqishëm e me metodologji të vjetruar, pushteti kthehet në absolut. Ai mpin ndjeshmërinë, zbeh llogaridhënien, shkëput lidhjen me realitetin e njeriut të thjeshtë dhe e kthen shtetin në një “pronë” ku qytetari shihet si mysafir i paftuar.
Zgjidhja: Një Paradigme e Re Politiko – Juridike
Të presësh që ky teatër politik të prodhojë engjëj shpëtimtarë është një naivitet fatal. Zgjidhja nuk gjendet te ndryshimi i emrave apo riciklimi i fytyrave, por te rivendosja e rregullave të lojës. Shqipëria ka nevojë urgjente të vendosë standarde të reja, të marra borxh nga sistemet më të suksesshme perëndimore:
Një pjesë jo pak e rëndësishme e zgjidhjes do të ishte kufizimi i mandateve të drejtuesve kryesorë të shtetit: Kushtetuta duhet të jetë vaksina jonë kundër “baballarëve të kombit”. Asnjë drejtues kryesor i shtetit—qoftë kryeministër apo lider i forcave dominuese nuk duhet të lejohet të mbajë pushtetin për më shumë se dy mandate në pushtet dhe tre apo katër në opozitë, numri i mandateve mund të diskutohet. Politika duhet të jetë një shërbim publik i përkohshëm, jo një profesion i përjetshëm apo bajrak.
Në këtë mënyrë mund të arrihet relativisht edhe një balancë reale e pushteteve: Nevojitet një rikalibrim total (Checks and Balances) ku institucionet kontrollojnë njëra-tjetrën.
Një Parlament që nuk shërben si zyrë noteriale për dëshirat e ekzekutivit, dhe një sistem drejtësie e institucionesh të pavarura që i japin fund pandëshkueshmërisë, duke balancuar fuqinë e qeverisë.
Dita e tetë e protestës mund të mbyllet nesër, ose mund të vazhdojë gjatë. Por mesazhi i saj tashmë është shkruar qartë: Nëse nuk shërohet patologjia e pushtetit absolut me rregulla të reja e të prera, shoqëria do të gjejë gjithmonë një “Zvërnec” tjetër për të shpërthyer atë që nuk mban dot më përbrenda.
