Ida Ismalaj
Bregdeti shqiptar po përjeton ditët e tij më të arta turistike, por nën shkëlqimin e diellit dhe ujit të kaltër fshihet një e vërtetë e frikshme: pushimet tona po kthehen në një lojë rreziku me jetën. Vetëm në javët e para të këtij sezoni veror, katër jetë u shuan në det. Teksa institucionet mburren me shifra rekord vizitorësh, premtimet për “siguri maksimale” mbyten sapo prek ujin.
Atje ku kullat e vrojtimit qëndrojnë si monumente bosh të papërgjegjshmërisë shtetërore dhe ku motorët e ujit “Jet Ski” sfidojnë hapur zonat e notimit, pushuesit janë të lënë në mëshirë të fatit. Pse siguria në plazhet tona mbetet ende një luks i munguar dhe kush e mban përgjegjësinë kur deti kthehet në kurth?
Kullat bosh, vrojtuesit mungojnë
Në shumë plazhe publike, të cilat këtë vit menaxhohen nga bashkitë, mungojnë elementët bazë të sigurisë. Në plazhet publike të Vlorës, kullat e vrojtimit ekzistojnë, por në pjesën më të madhe të ditës ato nuk përdoren nga vrojtuesit.
Për pushuesit, kjo situatë është shqetesuese: “Duhet të ketë vrojtues plazhi, këtu janë mbytur njerëz çdo vit. Nuk e di nga kush varet, bashkia apo privati. Këtu ke të gjitha grupmoshat, gra, fëmijë, të moshuar që nuk dinë not. Duhet patjetër prania e vrojtuesit të plazhit” thotë një pushues.
Në plazhet publike të administruara nga Bashkia e Vlorës, për të cilat qytetarët paguajnë tarifë mirëmbajtjeje, janë vendosur tabela që paralajmërojnë: “Kujdes! Ky plazh nuk ka vrojtues plazhi”.
Deri në publikimin e këtij artikulli, Bashkia e Vlorës nuk ka dhënë përgjigje se përse plazhet publike vijojnë të jenë pa vrojtues, megjithëse në faqen zyrtare ka shpallur që në muajin maj vende vakante për këtë pozicion.
Edhe në plazhet publike të Shëngjinit dhe Durrësit, të administruara nga bashkitë përkatëse, mungojnë vrojtuesit.
Sipas legjislacionit shqiptar, për çdo 80 metra vijë lineare plazhi duhet të jetë në detyrë një vrojtues plazhi i certifikuar. Megjithatë, monitorimet tregojnë se ky standard nuk respektohet në një pjesë të madhe të vijës bregdetare.
Presidenti i Federatës së Vrojtuesve të Plazhit dhe Shpëtimit në Ujë, Erdit Gega thotë se problemi mbetet kryesisht në plazhet publike:
“Siguria ende nuk trajtohet si prioritet nga një pjesë e qeverisjes vendore. Në shumë raste mungon edhe sinjalistika e nevojshme për informimin dhe paralajmërimin e pushuesve.”
Sipas Geges, situata është më e mirë në plazhet private, por edhe aty ka raste kur vrojtuesit janë të kontraktuar vetëm formalisht ose nuk qëndrojnë gjatë gjithë orarit në pune.
Nga monitorimet e Federatës rezulton se problematikat janë pothuaj në gjithë vijën bregdetare.
“Në Lezhë situata ka shënuar përmirësim, por ende nuk plotësohen standardet në të gjitha plazhet publike. Në Durrës dhe Golem vijon të mungojë mbulimi i plotë me vrojtues, ndërsa në jug të vendit prania e tyre mbetet sporadike, duke i lënë plazhet publike segmentin më të ekspozuar ndaj rrezikut” thotë Gega.
Ndërsa Spilleja konsiderohet një model pozitiv, ku vrojtuesit janë të pranishëm gjatë gjithë kohës.
Mbi 2 mijë vrojtues të trajnuar, por vetëm gjysma të punësuar
Federata Shqiptare e Vrojtuesve të Plazhit dhe Shpëtimit në Ujë i ka bërë thirrje të gjitha bashkive bregdetare të investojnë në sigurinë e plazheve publike dhe të garantojnë praninë e vrojtuesve të trajnuar në çdo zonë notimi.
Federata ka certifikuar rreth 2.100 vrojtues plazhi. Por, sipas Agjencisë Kombëtare të Bregdetit, aktualisht janë të punësuar vetëm 1.012 prej tyre. Kjo do të thotë se rreth 1 mijë profesionistë të trajnuar nuk janë të angazhuar, ndërkohë që shumë plazhe mbeten pa mbulim.
Erdit Gega thotë se kërkesa për vrojtues plazhi mbetet më e lartë sesa numri i profesionistëve të disponueshëm dhe kërkon që profesioni të vlerësohet më shumë nga institucionet dhe punëdhënësit, pasi bëhet fjalë për një profesion me përgjegjësi të madhe, që ka si mision parandalimin e incidenteve dhe mbrojtjen e jetës njerëzore.
Sipas tij, pagesat variojnë nga 800 deri në 1.200 euro në muaj, ndërsa në disa raste arrijnë edhe në 1.500 euro.
Mungesa e vrojtuesve të plazhit lidhet edhe me emigrimin e një pjese të tyre jashtë vendit.
Lucjano Marku, vrojtues plazhi thotë se në Lezhë janë licencuar mbi 250 vrojtues, por jo të gjithë punojnë në profesion. Sipas tij, shumë janë larguar jashtë vendit ose kanë zgjedhur profesione të tjera, pasi puna është sezonale dhe nuk ofron siguri afatgjatë: “Interesi i vrojtuesve nuk është i lartë sepse sezoni është i shkurtër. Pagesa ndryshon sipas hapësirës që mbulon vrojtuesi, ndërsa kushtet e punës dhe pajisjet janë thelbësore për të garantuar sigurinë”.
Bashkitë dhe Agjencia, ping- pong përgjegjësish
Në lidhje me vrojtuesit në plazhet publike, listën e plazheve që mbulohen dhe buxhetin e parashikuar, Bashkia e Durrësit bëri të ditur për “Sinjalizo” se institucioni përgjegjës për dhënien e informacionit është Agjencia Kombëtare e Bregdetit.
Por, Agjencia Kombëtare e Bregdetit jep një tjetër interpretim. Sipas AKB, plazhet publike administrohen nga bashkitë, të cilat janë përgjegjëse për garantimin e vrojtuesve, ndërsa operatorët privatë kanë të njëjtin detyrim për plazhet që administrojnë.
AKB sqaron gjithashtu se nuk disponon buxhet për punësimin e vrojtuesve dhe se kontratat me subjektet lidhen vetëm pasi këta të paraqesin marrëveshje të noterizuar me një vrojtues të certifikuar.
Në praktikë, përgjegjësitë ndahen mes bashkive, operatorëve privatë dhe AKB-së, ndërsa në terren pushuesit përballen me plazhe pa vrojtues.
Eksperti i sigurisë Fatjon Softa thotë se problemi më i madh është se në shumë plazhe rojet bregdetare ekzistojnë vetëm formalisht, nuk monitorojnë vazhdimisht detin dhe shpesh nuk kanë pajisjet bazë të shpëtimit, si radio, mjete shpëtimi, defibrilator apo kulla vrojtimi.
“Praktikisht kemi uniformë pa sistem shpëtimi” thotë ai.
Sipas Softës, standardet europiane kërkojnë roje të certifikuara, kulla vrojtimi, radio-komunikim me shërbimet e emergjencës dhe pajisje të plota shpëtimi. Ai propozon krijimin e një sistemi kombëtar monitorimi dhe pajisjen e detyrueshme të çdo plazhi me infrastrukturën bazë të sigurisë.
Ndryshe nga Shqipëria, ku shumë plazhe publike vijojnë të funksionojnë pa vrojtues, në vendet fqinje si Greqi, Kroaci dhe Mal të Zi prania e vrojtuesve është standard dhe i detyruar me ligj në plazhet publike.
Jet Ski, si rrezik për sigurinë
Të dhënat e Policisë së Shtetit tregojnë se aksidentet me mjetet ujore janë rritur nga 2 në vitin 2023 në 13 gjatë vitit 2025, ndërsa edhe në muajt e parë të sezonit 2026 është regjistruar 1 aksident me viktimë.
Aksidentet me mjete ujore
- 2023: 2 aksidente, 5 të dëmtuar
- 2024: 6 aksidente, 8 të dëmtuar, 2 viktima
- 2025: 13 aksidente, 17 të dëmtuar, 3 viktima
- Maj-qershor 2026: 2 aksidente, 4 të dëmtuar, 1 viktimë
Policia Kufitare ka bllokuar qindra mjete ujore për mungesë licence, dokumentacioni, hyrje në zonat e notimit dhe shkelje të korridoreve të lundrimit. Gjatë vitit 2026 janë vendosur edhe gjoba maksimale deri në 500 mijë lekë për shkelje të rënda të perimetrit të sigurisë.
Mjete të bllokuara/sekuestruara
- 2023: 224
- 2024: 265
- 2025: 305
- Maj-qershor 2026: 118
Leonidha Goro, operator turistik detar prej 14 vitesh në Himarë, që merret me guida turistike në det ngre shqetësimin për aktivitetet e palicencuara:
“Ne paguajmë taksa, investojmë në mjete të reja dhe plotësojmë çdo kërkesë ligjore. Ndërkohë, operatorë të palicencuar punojnë pa kontrolle, janë të patrajnuar, ulin çmimet dhe nuk respektojnë standardet e sigurisë”.
Legjislacioni ndalon hyrjen e Jet Ski-ve në zonat ku lahen pushuesit dhe detyron lëvizjen e tyre vetëm në korridore të sinjalizuara. Megjithatë, shkeljet vijojnë të evidentohen çdo sezon.
Sipas ekspertit Softa, drejtimi i Jet Ski-ve nga persona pa trajnim ose pa licencë përbën rrezik serioz për pushuesit. Ai thekson se shkeljet më të shpeshta lidhen me drejtimin pa licencë, hyrjen në zonat e notimit, përdorimin nga të mitur dhe mungesën e kontrolleve për alkoolin apo lëndët narkotike.
Në fund të ditës, pushuesit nuk kanë nevojë për tabela ironike që i paralajmërojnë se janë të pambrojtur, por për siguri reale. Ndërsa institucionet vazhdojnë lojën e vjetër të “ping-pongut” me kompetencat, duke ia hedhur fajin herë bashkive e herë agjencive, deti nuk pret e nuk pyet për burokracinë dhe as nuk fal neglizhencën. Nëse nuk merren masa, bilanci i zi i kësaj vere vetëm do të rëndohet./acqj.al
