Një deputete socialiste u bë meme këto ditë pasi iu përgjigj argumentit të një gazetari që tha, në mënyrë hiperbolike se “euro është bërë copash” me kundërargumentin, “jo, është forcuar leku”! Çështja nuk u bë më serioze nga ndërhyrja protestuese e Edi Ramës, i cili mbart njëkohësisht edhe postin e Kryetarit të Këshillit Shkencor, sepse kursi i këmbimit nuk është një çështje “Pula-vezën apo Veza-pulën!”
Lutfi Dervishi përdori një hiperbolë kur i tha deputetes socialiste Briseida Çakërri se “euroja është bërë copash” ndërsa Çakërri, nga pozicioni i ekonomistes, u përpoq të çmontonte hiperbolën duke iu kundërpërgjigjur: “jo, është forcuar leku!” Situata nuk u bë më serioze nga ndërhyrja e Edi Ramës, kryeministër, gjithashtu edhe Kryetar i Këshillit Shkencor (po, po, ne kemi një gjë të tillë me këtë emër dhe me kryetar Edi Ramën). Rama e pati shumë të nevojshme të vinte në dukje se Dervishi “nuk është ekonomist”, a thua se ka nevojë të jetë për të dalluar çfarë po ndodh.
“Euroja copash” është në fakt një hiperbolë. Hiperbola si e tillë nuk ka nevojë të jetë e vërtetë në kuptimin literal të fjalës, sepse përndryshe nuk do të ishte hiperbolë. E megjithatë, duket se edhe nga pikëpamja e ekonomisë, hiperbola është e saktë, ndërsa deklarata Çakërri-Rama duket se nuk qëndron dhe është e pasaktë.
Sepse,
Leku është monedha kombëtare e Shqipërisë, e cila prodhohet nga Banka e Shqipërisë. Sasia e lekut në qarkullim, dhe rrjedhimisht çmimi i monedhës përcaktohet nga Banka e Shqipërisë.
Banka e Shqipërisë është “fabrika” e parasë e cila, ndryshe nga fabrikat e zakonshme nuk ka për qëllim që të prodhojë sa më shumë lekë. Ajo prodhon aq lekë sa ekonomia ka nevojë. Në rast se BSH luan nga fiqiri dhe prodhon më pak lekë nga sa ka nevojë, vendi kalon në deflacion dhe shkon për lesh. Dhe nëse prodhon më shumë nga sa ka nevojë, vendi kalon në inflacion të lartë dhe shkon gjithashtu për lesh. Rrjedhimisht, prodhimi i parasë mundëson që vlera e saj të mos “forcohet”, siç supozon kryetari i këshillit shkencor dhe Çakërri, por as të mos “dobësohet”.
Leku, si çdo gjë në këtë botë, i nënshtrohet kërkesës dhe ofertës dhe duke qenë se oferta për lekë caktohet nga BSH, dhe BSH e cakton në bazë të kërkesës, me qëllimin themelor “stabilitetin e çmimeve”.
Ndryshe ndodh me euron!
Euro nuk prodhohet nga Banka e Shqipërisë.
Prania e euros në Shqipëri nuk varet nga Banka e Shqipërisë.
Prania e shtuar e euros në Shqipëri, është ajo që ka sjellë rënien e vlerës së saj. Nëse kjo prani e shtuar është nga burime të ligjshme, siç pretendon Rama, apo është nga paratë e drogës, siç duket sheshazi, efekti është i njëjtë. Ka rënë vlera e euros, nuk është rritur vlera e lekut.
Kursi i këmbimit nuk është një ekuacion, siç është “pula-vezën apo veza-pulën” një e vërtetë nga të dyja drejtimet. Te kursi i këmbimit kërkesa dhe oferta përcaktohen nga sasia e mallit përkatës, kështu që, për sa kohë leku nuk është pakësuar, por euro është shtuar, atëherë hiperbola e “euros të bërë copash” ngjan e saktë jo vetëm nga pikëpamja letrare, por edhe nga pikëpamja ekonomike. /diaryoftirana
