Emirjon Senja – ACQJ
TikTok-u është ende aty…
Vendimi i qeverisë për të mbyllur platformën TikTok duket se dha efekt të kundërt, të paktën tani për tani, nëse i referohemi të dhënave statistikore mbi shikueshmërinë e videove. Të dhënat e publikuara nga Pikasa Analytics për periudhën 6 deri 20 mars, që përkon me javën para dhe pas vendimit për mbylljen, tregojnë një rritje me 14% të shikimeve të videove, pavarësisht një rënieje të lehtë me 3.3% të postimeve. Kjo tregoi se mbyllja ishte kryesisht joefektive për sa i përket reduktimit të konsumit të përmbajtjes.
Ndërkohë që bllokimi i TikTok-ut nuk ndikoi ndjeshëm në shikueshmërinë e platformës, duket se ai ka ndikuar në sjelljen e përdoruesve në platformat e tjera.
Instagrami pati një rritje prej 16% në ndërveprime gjatë javës pas ndalimit, pavarësisht një rënie të lehtë në numrin e postimeve.
Ky fenomen duket të jetë shfaqur edhe për shkak të periudhës para nisjes zyrtare të fushatës zgjedhore, ku një numër i madh kandidatësh për deputetë, përfshirë edhe ata të maxhorancës, zgjodhën këtë platformë për të komunikuar me qytetarët, pavarësisht ndalimit.
Të “zhveshur” përballë algoritmeve
Një studim mbi sjelljet e përdoruesve të rrjeteve sociale në Europën Lindore, i publikuar nga Fondacioni “Thomson”, tregon se në shumicën e rasteve, audienca bën një konsum pasiv të përmbajtjes në platforma të ndryshme si Facebook, Instagram apo TikTok. Një sjellje e tillë konfirmon faktin se është përmbajtja ajo që zgjedh audiencën dhe jo audienca që kërkon përmbajtjen.
Studimi flet për “shfletim pasiv”, ku përdoruesit shfletojnë në mënyrë të vazhdueshme videot pa pasur një ide të qartë mbi atë që kërkojnë të shohin.
Kjo sjellje përforcohet sidomos pas futjes në përdorim të formatit “reels”, fillimisht nga Instagram dhe më pas nga Facebook, ndërsa ka qenë një praktikë e përhershme e TikTok. Në këtë mënyrë, audienca është tërësisht e varur nga përzgjedhja që algoritmet bëjnë për të, duke e ekspozuar tërësisht ndaj “simptomave” klasike të rrjeteve sociale që kanë të bëjnë me mënyrën se si algoritmet targetojnë audiencën.
Në rrjetet sociale, algoritmet janë sisteme të projektuara për të mbajtur përdoruesin sa më gjatë në platformë, duke favorizuar në shpërndarje përmbajtje që shkaktojnë reagim emocional dhe, rrjedhimisht, angazhim të lartë.
Për pasojë, algoritmet jo vetëm që përzgjedhin përmbajtjen që na shfaqet gjatë përdorimit të rrjeteve sociale, por ato formësojnë edhe mënyrën se si ne e perceptojmë realitetin.
Madje, algoritmet reduktojnë ndjeshëm ekspozimin ndaj opinioneve të kundërta, duke kontribuar në ndarjen ideologjike, keqkuptimet mes grupeve të ndryshme dhe duke nxitur edhe më tepër polarizimin e shoqërisë, sidomos gjatë periudhave të tensioneve sociale, pasigurisë apo zgjedhjeve, si në rastin tonë.
Gjatë zgjedhjeve të fundit në Shqipëri, kjo sjellje u pasqyrua më së shumti me numrin e lartë të ndërveprimeve në faqe apo profile në rrjetet sociale me një politikë editoriale të theksuar në mbështetje të njërit apo tjetrit krah politik. Kjo bëri që qytetarët të ekspozoheshin kryesisht ndaj narrativave të njëanshme, pa pasur mundësi për ta krahasuar informacionin me burime të ndryshme.
Këtu futemi në terrenin që në gjuhën teknike e quajmë “dhomat e jehonës”, të cilat nuk janë gjë tjetër veçse hapësira ose “dhoma” virtuale, ku, për shkak se përdoruesit ndjekin vetëm burime që publikojnë përmbajtje të cilat konfirmojnë bindjet e tyre dhe ndërveprojnë vetëm me individë të ngjashëm, krijojnë një realitet krejtësisht të mbyllur duke injoruar çdo qëndrim apo ide alternative.
Në këtë realitet të ri, të shkëputur, idetë e kundërta injorohen apo demonizohen. Jo rastësisht, diskursi në faqe të tilla online ishte më i ashpër gjatë fushatës elektorale dhe zgjedhjeve, krahasuar me mediat e tjera që kanë një politikë editoriale më të balancuar.
Ky është hapi i parë në sfidën e madhe që paraqesin rrjetet sociale për mënyrën se si algoritmet targetojnë përdoruesit e tyre. Duke qenë se algoritmet janë të projektuara për të mbajtur sa më gjatë të angazhuar përdoruesit, duke qenë brenda këtyre “dhomave të jehonës”, ata “bombardohen” në mënyrë të vazhdueshme me të njëjtën përmbajtje, me të cilën kanë ndërvepruar më herët, dhe tashmë jo vetëm që kanë humbur shansin për të pasur në “wall”-in e tyre përmbajtje që kundërshtojnë idetë e tyre, por kalojnë ndërkohë në fazën e dytë të manipulimit nga algoritmet: krijimin e “flluskave filtruese” ose ndryshe, “flluskave algoritmike”.
Në të dyja rastet, përdoruesi ka iluzionin se po informohet, kur në fakt po humbet mundësinë për të krijuar një pamje të plotë dhe të balancuar mbi zhvillime të caktuara.
META vs. TikTok: Si ndikojnë platformat në shpërndarjen e përmbajtjeve dezinformuese
Facebook dhe Instagram, si pjesë e grupit META, përdorin algoritme të ndërtuara mbi ndërveprimet sociale dhe historikun e përdoruesit, duke bërë një gërshetim mes lidhjeve ekzistuese dhe sjelljes së mëparshme të përdoruesit.
Në thelb, algoritmet e META-s favorizojnë përmbajtjen që vjen nga miqtë, faqet apo grupet me të cilat përdoruesi ka ndërvepruar më shpesh më parë dhe i japin prioritet postimeve që kanë marrë pëlqime, komente apo ndarje brenda një rrethi shoqëror të caktuar.
Ndërkohë, logjika e shpërndarjes së sugjerimit të përmbajtjes nga TikTok është krejt e ndryshme nga ajo e META-s, duke sjellë në vëmendje sfida më të mëdha sa i përket asaj që audienca konsumon aty. TikTok fokusohet kryesisht te vetë përmbajtja dhe raporti që ka pasur përdoruesi me këtë lloj përmbajtjeje, pa marrë parasysh nëse përdoruesi e ndjek apo jo profilin që ka ngarkuar videon.
Algoritmet e TikTok analizojnë kohëzgjatjen e shikimit të çdo videoje, ndërveprimet e shpejta, si dhe detaje të tjera si përshkrimi, përmbajtja e audios dhe hashtag-ët për të targetuar audiencën potenciale të videos. Kjo e bën TikTok-un jashtëzakonisht efikas në identifikimin dhe shpërndarjen e përmbajtjes që ka potencial të lartë për t’u bërë virale.
Ndërkohë që Facebook synon kryesisht të përforcojë marrëdhëniet ekzistuese përmes përmbajtjes së personalizuar brenda një rrjeti të mbyllur, TikTok krijon një eksperiencë të hapur dhe të decentralizuar, ku çdo video mund të shfaqet te miliona përdorues, pavarësisht se kush e ka ngarkuar.
Ky dallim thelbësor në logjikën e shpërndarjes bën që TikTok të ketë një ritëm shumë më të shpejtë për përhapjen e përmbajtjes dhe një potencial më të madh për viralitet, duke e shndërruar në një platformë shumë më të rrezikshme për shpërndarjen e përmbajtjeve dezinformuese.
Nxitja e polarizimit
Duke analizuar mënyrën se si rrjetet sociale targetojnë përdoruesit, mund të themi se përdoruesit e Facebook kanë më shumë rrezik të bëhen pjesë e “dhomave të jehonës”, kurse përdoruesit e TikTok janë më shumë të prirur të futen nëpër “flluskat filtruese”, duke konsumuar përmbajtje të ngjashme nga krijues të ndryshëm.
Në kontekstin e fushatës për zgjedhjet elektorale në Shqipëri, një rast tipik që konfirmon mënyrën se si algoritmet e rrjeteve sociale ndihmojnë në shpërndarjen e lajmeve me përmbajtje keqinformuese ishte ai mbi një aferë seksuale të përfolur të një kandidati për deputet, shpërndarë vetëm dy ditë para ditës së zgjedhjeve. Postimi mori thuajse dyfishin e ndërveprimeve në profilin e TikTok të njërës prej faqeve më të ndjekura në hapësirën shqiptare, krahasuar me ato në Facebook, deri në ditën që u fshi.
Nisur edhe nga mënyra se si u konceptuan mesazhet gjatë fushatës elektorale, duket se nëpërmjet Facebook dhe Instagram, partitë synuan konsolidimin e elektoratit të tyre, ndërkohë që në TikTok u eksperimentua me video më joformale, duke synuar votuesit e rinj.
Në një mjedis ku shpërndarjen e përmbajtjes e udhëheqin algoritmet duke personalizuar përmbajtjen, edukimi digjital bëhet i domosdoshëm me qëllim forcimin e aftësive të përdoruesve për të kuptuar, analizuar dhe vlerësuar mënyrën se si funksionojnë rrjetet sociale dhe si e pse një postim i caktuar shfaqet në profilin e tyre.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme në kontekstin e shoqërive me nivel të ulët të besimit te institucionet, siç është kjo e jona, ku rreziku për t’u manipuluar nga fushata dezinformuese është edhe më i madh.
