Ndërsa konflikti mes Iranit dhe aleancës SHBA-Izrael i afrohet dy javëve nga nisja e tij, tregjet ndërkombëtare të energjisë po përballen me një nga periudhat më të paqëndrueshme të dekadave të fundit.
Paralajmërimet nga Teherani për një rritje të mundshme të çmimit të naftës deri në 200 dollarë për fuçi kanë shtuar frikën për një goditje të fortë në ekonominë globale.
Përshkallëzimi i konfliktit nisi më 28 shkurt pas sulmeve amerikano-izraelite kundër objektivave iraniane. Ajo që fillimisht u prezantua si një operacion ushtarak i kufizuar është kthyer në një përballje më të gjerë, me pasoja që tashmë po ndihen në tregjet e energjisë dhe në transportin detar në rajon.
Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike të Iranit ka paralajmëruar se destabilizimi i rajonit mund të çojë në një shpërthim të çmimeve të naftës.
Zyrtarë iranianë kanë deklaruar se nëse sulmet vazhdojnë, tregu global duhet të përgatitet për një skenar ku nafta mund të arrijë deri në 200 dollarë për fuçi.
Sipas analistëve, strategjia e Teheranit synon të rrisë presionin ndërkombëtar mbi SHBA-në dhe Izraelin duke goditur tregjet e energjisë.
Avantazhi kryesor i Iranit është kontrolli gjeografik mbi Ngushticën e Hormuzit, një nga korridoret më të rëndësishme të transportit të energjisë në botë, përmes së cilës kalon rreth një e pesta e tregtisë globale të naftës dhe gazit të lëngshëm.
Sulmet dhe incidentet e raportuara ndaj anijeve në rajon kanë rritur tensionin në transportin detar, ndërsa disa kompani sigurimi kanë filluar të kufizojnë mbulimin për anijet që kalojnë në këtë zonë.
Në të njëjtën kohë, kompani transporti dhe tregtarë energjie po rishikojnë itineraret dhe furnizimet për të shmangur rreziqet.
Historia e tregut të naftës tregon se rritje të forta çmimesh nuk janë të paprecedenta. Rekordi nominal i çmimit të naftës u arrit në vitin 2008, kur një fuçi u tregtua rreth 147 dollarë. Kur përshtatet me inflacionin e sotëm, ai nivel përkthehet në mbi 200 dollarë për fuçi.
Kriza të mëdha energjetike kanë ndodhur edhe më parë. Embargoja e naftës në vitet 1973-1974 dhe Revolucioni Iranian i vitit 1979 shkaktuan rritje të forta të çmimeve dhe tronditje ekonomike në shumë vende.
Aktualisht, nafta Brent tregtohet pak mbi 100 dollarë për fuçi, një rritje e konsiderueshme krahasuar me rreth 60 dollarë për fuçi që ishte para nisjes së konfliktit në fund të shkurtit.
Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë ka tentuar të stabilizojë tregun duke koordinuar çlirimin e rezervave strategjike të naftës nga disa vende, por tensionet e vazhdueshme në rajon dhe sulmet ndaj infrastrukturës energjetike kanë kufizuar efektin e këtyre ndërhyrjeve.
Analistët paralajmërojnë se një bllokim i zgjatur i Ngushticës së Hormuzit do të kishte pasoja të rënda për ekonominë globale.
Sipas një analize të Oxford Economics, nëse çmimi i naftës arrin rreth 140 dollarë për fuçi, ekonomia botërore mund të hyjë në një recesion të lehtë, me një tkurrje të prodhimit global dhe me ekonomitë e mëdha si Eurozona, Japonia dhe Mbretëria e Bashkuar që mund të përballen me rënie ekonomike.
Nëse tensionet në Lindjen e Mesme vazhdojnë dhe rrjedha e energjisë përmes Hormuzit ndërpritet, skenari i naftës 200 dollarë për fuçi mund të mos mbetet vetëm një kërcënim politik, por një realitet që do të trondiste tregjet globale. /skyweb.al
