Traumat e përjetuara gjatë periudhave vendimtare të zhvillimit, veçanërisht nga fëmijëria deri në vitet e para të moshës së rritur, mund të lënë gjurmë të thella dhe afatgjata në tru dhe në sjelljen e individit. Sipas një studimi të ri, faktori më përcaktues nuk është vetë lloji i traumës, por mosha në të cilën ajo ndodh.
Studimi është realizuar nga Instituti Italian i Teknologjisë (IIT) në bashkëpunim me Institutin Giannina Gaslini në Genova, me mbështetjen e Fondit Italian për Shkencën (FIS Advanced) të Ministrisë italiane të Universitetit dhe Kërkimit. Gjetjet janë publikuar në revistën shkencore “Cell Reports Medicine”.
Sipas studiuesve, rezultatet mund të kontribuojnë në zhvillimin e trajtimeve më të personalizuara për problemet e sjelljes dhe çrregullimet psikike që lidhen me traumat, si agresiviteti, depresioni, ankthi dhe vështirësitë e vëmendjes.
Përmes studimit të modeleve eksperimentale te minjtë dhe analizimit të të dhënave nga një grup pacientësh, ekipi zbuloi se pasojat e traumës ndryshojnë në varësi të moshës kur ajo përjetohet. Traumat e hershme lidhen më shumë me vështirësi në marrëdhëniet shoqërore, ndërsa ato të përjetuara gjatë adoleshencës mund të favorizojnë sjellje më agresive dhe dominuese. Ankthi, ndërkohë, u konstatua si një pasojë e përbashkët në të gjitha rastet e studiuara.
Analizat omike dhe proteomike, që mundësojnë studimin e mijëra gjeneve dhe proteinave njëkohësisht, treguan se trauma lë ndryshime të qëndrueshme në tru, duke ndikuar në funksionimin e rajoneve të caktuara të tij.
Në momentin e traumës aktivizohen procese biologjike që ndryshojnë strukturën dhe funksionin e trurit, përfshirë vdekjen e programuar të qelizave, stresin oksidativ dhe prodhimin e vezikulave qelizore.
Studiuesit vunë re se traumat e hershme prekin kryesisht amigdalën, hipokampusin dhe hipotalamusin, rajone të lidhura me emocionet, kujtesën dhe reagimet ndaj stresit. Në të kundërt, traumat e përjetuara në faza më të vona ndikojnë më shumë në korteksin prefrontal, zonë që luan rol kyç në vendimmarrje, kontrollin emocional dhe sjelljen sociale.
Një nga zbulimet më premtuese të studimit është identifikimi i proteinës BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor) si një objektiv potencial terapeutik. Kjo proteinë është thelbësore për plasticitetin e trurit dhe, sipas studiuesve, modulimi i mekanizmave të saj të sinjalizimit mund të ndihmojë në zbutjen e pasojave të traumave të përjetuara në moshë të re.
Gjetjet mbështesin idenë se ekzistojnë “dritare kritike” të zhvillimit, periudha gjatë të cilave truri është veçanërisht i ndjeshëm ndaj ndikimeve traumatike, por edhe më i aftë për t’iu përgjigjur trajtimeve të synuara.
Studiuesit shpresojnë që këto rezultate të hapin rrugën drejt një qasjeje më të personalizuar në trajtimin e çrregullimeve psikiatrike të lidhura me traumën, duke marrë parasysh jo vetëm përvojën traumatike, por edhe moshën në të cilën ajo është përjetuar.
