Qeveria po punon mbi një projektligj që synon të vendosë rregulla më të forta në tregun bujqësor dhe të mbrojë fermerët nga praktikat abuzive të blerësve të mëdhenj, grumbulluesve, përpunuesve apo operatorëve të zinxhirit ushqimor.
Projektligji “Për organizimin e tregut të produkteve bujqësore dhe praktikat e padrejta tregtare” i konsultuar edhe nga skyweb.al, përafron legjislacionin shqiptar me rregullat e Bashkimit Europian, por pjesa më e rëndësishme për fermerët lidhet me pagesat, kontratat dhe gjobat për kompanitë që abuzojnë me furnizuesit.
Një nga arsyet kryesore pse po ndërhyhet me këtë ligj është fakti se tregu bujqësor në Shqipëri dominohet nga ferma të vogla, me fuqi të dobët negociuese përballë blerësve më të mëdhenj. Për këtë arsye, projektligji e shtrin mbrojtjen mbi të gjithë furnizuesit, pavarësisht qarkullimit vjetor.
Pagesat për fermerët, 30 ditë për produktet që prishen
Një nga ndryshimet më të rëndësishme është vendosja e afateve të qarta për pagesat. Për produktet bujqësore dhe ushqimore që prishen, blerësi nuk mund ta vonojë pagesën më shumë se 30 ditë. Kjo përfshin produkte si fruta, perime, qumësht apo produkte të tjera të freskëta, ku vonesat në pagesë godasin direkt fermerin, pasi malli nuk mund të mbahet gjatë në magazinë. Për produktet që nuk prishen, afati i pagesës shkon deri në 60 ditë. Çdo vonesë përtej këtyre afateve cilësohet si praktikë e padrejtë tregtare dhe futet në listën e praktikave të ndaluara në çdo rast.
Fund anulimeve në momentin e fundit
Projektligji ndalon edhe një praktikë tjetër që dëmton fermerët: anulimin e porosisë në minutën e fundit. Sipas draftit, blerësi nuk mund të anulojë në mënyrë të njëanshme porositë për produkte që prishen, nëse njoftimi bëhet më pak se 30 ditë përpara. Kjo masë synon të mbrojë prodhuesit që, pasi kanë mbjellë, vjelë apo përgatitur produktin për dorëzim, mund të mbeten me mallin stok për shkak të vendimit të blerësit.
Kjo do të thotë se një grumbullues, supermarket apo përpunues nuk mund të heqë dorë nga porosia në momentin kur fermeri nuk ka më mundësi ta shesë lehtë produktin diku tjetër.
Ligji ndalon po ashtu blerësin të ndryshojë i vetëm çmimin, sasinë, kohën, vendin, mënyrën e dorëzimit, standardet e cilësisë apo kushtet e pagesës. Kjo është e rëndësishme, sepse në tregun bujqësor fermeri shpesh është pala më e dobët dhe detyrohet të pranojë kushte të reja pasi produkti është prodhuar.
Ndalohet transferimi i kostove te fermeri
Projektligji ndalon edhe kërkesat që nuk lidhen drejtpërdrejt me shitjen e produktit. Blerësi nuk mund t’i kërkojë furnizuesit pagesa të pajustifikuara, apo t’i kalojë atij kosto dhe rreziqe që nuk i takojnë. Për shembull, nëse produkti prishet apo humbet në ambientet e blerësit, pasi pronësia ka kaluar te blerësi, furnizuesi nuk mund të detyrohet të paguajë, përveç rasteve kur dëmi është shkaktuar nga faji apo neglizhenca e tij.
Kjo pikë synon të shmangë rastet kur kompanitë më të mëdha përdorin fuqinë e tyre për të ulur humbjet, duke ia kaluar barrën fermerit apo furnizuesit më të vogël.
Fermerët do të kenë ku të ankohen
Projektligji parashikon krijimin e një strukture të posaçme brenda Ministrisë së Bujqësisë: Njësia për Mbikëqyrjen e Praktikave të Padrejta Tregtare.
Kjo njësi do të merret me mbikëqyrjen e marrëdhënieve mes furnizuesve dhe blerësve në zinxhirin bujqësor dhe ushqimor. Në relacion thuhet se Kreu VIII i projektligjit përfshin jo vetëm listën e praktikave të ndaluara, por edhe mekanizmat institucionalë për mbikëqyrjen dhe sanksionimin e tyre, përfshirë njësinë mbikëqyrëse, komisionin vendimmarrës, procedurën e ankesës, hetimit dhe vendimit.
Kjo do të thotë se fermerët, organizatat e prodhuesve apo furnizuesit e tjerë do të kenë një adresë zyrtare ku mund të denoncojnë abuzimet.
Gjoba deri në 5% të xhiros për kompanitë abuzuese
Pjesa interesante e projektligjit është sistemi i gjobave. Drafti parashikon masa administrative për subjektet që shkelin rregullat dhe abuzojnë në marrëdhëniet me furnizuesit.
Në relacion thuhet se sistemi i sanksioneve do të jetë efektiv dhe proporcional, me gjoba të diferencuara sipas madhësisë së subjektit dhe mbi bazën e qarkullimit vjetor, për të pasur efekt real parandalues.
Në rastet më të rënda, gjoba mund të shkojë deri në 5% të qarkullimit vjetor për kompanitë e mëdha. Kjo e bën ligjin jo thjesht deklarativ, por me pasoja konkrete financiare për blerësit që vonojnë pagesat, ndryshojnë kushtet e kontratës apo transferojnë kosto të padrejta te furnizuesit. /skyweb.al
