Për pasagjerët, një fluturim nis me një biletë, një orar dhe një destinacion. Por pas çdo nisjeje dhe uljeje qëndron një garë e fortë mes kompanive ajrore për të siguruar të drejtën e operimit në aeroportin dhe orarin më të favorshëm.
Në aviacionin civil, kjo e drejtë quhet “slot”. Ai përcakton kohën kur një avion mund të ulet ose të ngrihet nga një aeroport i caktuar dhe, në aeroportet më të ngarkuara të botës, mund të vlejë dhjetëra milionë euro.
Një nga rastet më të njohura u regjistrua në vitin 2016, kur Oman Air raportohet se pagoi rreth 66 milionë euro për të blerë nga Air France-KLM një çift slotesh në aeroportin Heathrow të Londrës.
Kompania nuk bleu avion, ndërtesë apo pjesë piste. Ajo bleu të drejtën për të mbërritur dhe për t’u nisur në orare të kërkuara, në një nga aeroportet më të rëndësishme të botës.
Një vit më parë, kompania skandinave SAS kishte shitur një çift slotesh në Heathrow për rreth 53 milionë euro. Emri i blerësit nuk u bë publik, por marrëveshja tregoi se kompanitë mund të sigurojnë të ardhura të mëdha vetëm nga oraret që zotërojnë.
Edhe në aeroportin Gatwick, tregtia e sloteve ka prodhuar marrëveshje me vlera të larta. Në vitin 2013, easyJet bleu nga Flybe 25 çifte slotesh për rreth 23.5 milionë euro, duke zgjeruar praninë e saj në aeroportin e dytë më të madh të Londrës.
Vlera e këtyre të drejtave u pa edhe pas falimentimit të kompanisë Monarch në vitin 2017. Edhe pse kompania pushoi së ekzistuari, slotet që zotëronte në Gatwick dhe Luton u vlerësuan në rreth 70 milionë euro.
British Airways ka historikisht pjesën më të madhe të sloteve në Heathrow. Kjo i jep jo vetëm një flotë të fortë, por edhe një pozicion të privilegjuar në orarin e aeroportit më të vlefshëm të Britanisë.
Slotet nuk konsiderohen pronë klasike, por as një e drejtë thjesht administrative. Ato janë një aset që mund të ruhet, transferohet dhe, në disa raste, të shitet për shuma shumë të larta.
Rregulli më i njohur është “përdore ose humbe”. Një kompani duhet ta shfrytëzojë slotin zakonisht në të paktën 80% të sezonit, në mënyrë që të ruajë përparësinë për ta përdorur përsëri.
Nëse nuk e përdor mjaftueshëm, kompania rrezikon ta humbasë dhe sloti mund t’i kalojë një operatori tjetër.
Sipas Shoqatës Ndërkombëtare të Transportit Ajror, deri në vitin 2026 rreth 400 aeroporte në botë do të kenë nevojë për koordinim të orareve të ngritjes dhe uljes, ndërsa në më shumë se 200 prej tyre sistemi është plotësisht i kontrolluar.
Rreth katër në dhjetë pasagjerë në nivel global e nisin udhëtimin nga një aeroport ku kompanitë nuk mund të vendosin lirisht oraret e fluturimeve.
Në aeroporte si Heathrow, Schiphol, Frankfurt, JFK dhe Haneda, kërkesa për orare të favorshme shpesh është më e lartë se kapaciteti i disponueshëm.
Për kompanitë ajrore, një slot i mirë mund të përcaktojë suksesin tregtar të një linje. Oraret e favorshme tërheqin pasagjerë biznesi, mundësojnë lidhje më të mira dhe rrisin të ardhurat nga biletat premium dhe transporti i mallrave.
Në të kundërt, një orar shumë i hershëm ose shumë i vonë mund ta bëjë një linjë më pak tërheqëse, edhe nëse çmimi i biletës është konkurrues.
Pasagjerët e shohin ndikimin e këtij tregu përmes çmimeve më të larta, mungesës së disa lidhjeve ose orareve të papërshtatshme.
Kështu, konkurrenca mes kompanive ajrore nuk zhvillohet vetëm për çmimin, cilësinë e shërbimit apo moshën e avionëve. Një pjesë e rëndësishme e saj zhvillohet për aksesin në aeroportin e duhur, në orarin e duhur.
Në botën e aviacionit, luksi më i madh nuk është gjithmonë klasa e parë apo salloni VIP. Shpesh është e drejta për të mbërritur dhe për t’u nisur pikërisht në momentin kur pasagjerët duan të udhëtojnë.
