Pas dy dekadash përpjekjesh për kontrollin e duhanit, duhanpirësit e dinë se cigaret mund të shkaktojnë kancer të mushkërive. Por shumë më pak prej tyre duket se e dinë se të njëjtat cigare mund të shkaktojnë edhe sëmundje të zemrës, infarkt dhe goditje në tru — jo vetëm te duhanpirësit, por edhe te njerëzit që ndodhen pranë tyre dhe ekspozohen ndaj tymit të duhanit.
Një studim i madh ndërkombëtar, i publikuar në BMJ Open, zbuloi se ndërgjegjësimi për pasojat shëndetësore të duhanpirjes është përmirësuar shumë pak gjatë dy dekadave të fundit, pavarësisht viteve të politikave kundër duhanit, paralajmërimeve grafike në paketat e cigareve dhe fushatave të shëndetit publik.
“Boshllëqet në njohuritë për pasojat kryesore shëndetësore të duhanpirjes dhe të tymit të dorës së dytë janë thellësisht shqetësuese”, tha Janet Chung-Hall, shkencëtare kërkimore për International Tobacco Control Policy Evaluation Project (ITC Project) në Universitetin e Waterloo-s dhe autore kryesore e studimit.
Duke qenë se duhanpirja është përgjegjëse për më shumë se 2 milionë vdekje nga sëmundjet kardiovaskulare në mbarë botën çdo vit, “ndërgjegjësimi i ulët për dëmet kardiovaskulare të duhanpirjes dhe të tymit të dorës së dytë është veçanërisht shqetësues”, shtoi Chung-Hall, duke u bërë thirrje autoriteteve të rrisin ndërgjegjësimin e publikut.
Sëmundjet kardiovaskulare janë shkaku kryesor i vdekjeve të parakohshme nga sëmundjet jo të transmetueshme në mbarë botën dhe duhanpirja është një nga faktorët kryesorë të rrezikut që mund të ndryshohet.
Çfarë zbuloi studimi?
Studiuesit analizuan të dhënat e më shumë se 240,000 të rriturve duhanpirës në 46 vende, duke përdorur të dhëna nga International Tobacco Control Project dhe Global Adult Tobacco Survey të Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH). Studimi përfshiu anketa të zhvilluara nga viti 2002 deri në 2022.
Më shumë se 90% e të anketuarve e dinin se duhanpirja mund të shkaktojë kancer të mushkërive. Megjithatë, vetëm rreth 80% e identifikuan sëmundjen e zemrës si pasojë të duhanpirjes, ndërsa edhe më pak njerëz ishin në dijeni për rrezikun e goditjes në tru dhe për dëmet që shkakton tymi i dorës së dytë.
Situata në Evropë
Studimi përfshiu edhe disa vende evropiane. Studiuesit zbuluan se ndërgjegjësimi se duhanpirja shkakton kancer të mushkërive u rrit ndjeshëm në Holandë, por ra në Gjermani, Francë, Rumani dhe disa vende të tjera.
Njohuritë mbi rreziqet e tymit të dorës së dytë gjithashtu u ulën për disa tregues në Gjermani, Francë dhe Holandë.
Bashkimi Evropian ka forcuar gradualisht rregullat për duhanin, duke përfshirë kërkesat për paralajmërime shëndetësore dhe kufizimet mbi reklamimin dhe promovimin e produkteve të duhanit. Hulumtimet e mëparshme në gjashtë vende të BE-së kanë treguar se duhanpirësit që kishin njohuri më të mëdha për rreziqet e lidhura me duhanpirjen kishin gjithashtu më shumë gjasa të raportonin se paralajmërimet në paketat e cigareve kishin një ndikim më të fortë tek ata.
“Njohuria është një hap i parë i rëndësishëm drejt lënies së duhanit dhe mbrojtjes së të tjerëve nga tymi i dorës së dytë”, tha Geoffrey T. Fong, studiues kryesor i ITC Project dhe profesor i psikologjisë dhe shkencave të shëndetit publik në Universitetin e Waterloo-s.
Ai shtoi se gjetjet tregojnë nevojën që qeveritë të zbatojnë fushata më të forta dhe të vazhdueshme të edukimit publik, duke informuar jo vetëm për rrezikun e kancerit, por edhe për dëmet kardiovaskulare të duhanpirjes dhe tymit të dorës së dytë.
Ndalimet dhe kufizimet ndaj duhanit në Evropë
Gjetjet vijnë në një kohë kur disa vende evropiane po forcojnë kufizimet ndaj produkteve të duhanit dhe nikotinës, si pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për të ulur normat e duhanpirjes, veçanërisht te të rinjtë.
Në prill, Mbretëria e Bashkuar miratoi një ligj të ri kundër duhanit, i cili ndalon në mënyrë të përhershme shitjen e produkteve të duhanit për personat e lindur në vitin 2008 ose më vonë, me synimin për të krijuar një “brez pa duhan”.
Belgjika dhe Letonia ndaluan shitjen e cigareve elektronike njëpërdorimëshe në janar 2025, duke përmendur shqetësimet për tërheqjen e tyre te të rinjtë dhe ndikimin në mjedis.
Ndërkohë, Spanja dhe Franca vendosën rregulla të reja për kufizimin e duhanpirjes në ambiente publike të jashtme.
Komisioni Evropian synon të krijojë një “brez pa duhan” deri në vitin 2040, duke e ulur përqindjen e duhanpirësve në më pak se 5%, krahasuar me rreth 25% që është sot.
Komisioni Evropian ka ndaluar gjithashtu cigaret tradicionale me aromatizues karakteristikë, përfshirë mentolin, si dhe duhanin për dredhje me aroma të tilla, në kuadër të Direktivës së BE-së për Produktet e Duhanit (Tobacco Products Directive). Aktualisht po zhvillohet një konsultim për produkte të reja të duhanit dhe nikotinës.
Në përgjithësi, përdorimi i duhanit mbetet shkaku kryesor i parandalueshëm i sëmundjeve dhe vdekjeve në botë. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, duhani shkakton më shumë se 7 milionë vdekje çdo vit, duke përfshirë mbi 1.6 milionë persona që nuk pinë duhan, por ekspozohen ndaj tymit të dorës së dytë.
Marrë nga Euronews.com
/skyweb.al
