Nga çlirimi i hormoneve deri te rregullimi i temperaturës së trupit, yndyra luan një sërë rolesh të rëndësishme në organizëm. Ja pse synimi për të humbur sasi ekstreme yndyre mund të jetë i pashëndetshëm.
Për vite me radhë, yndyra është demonizuar disi. Kultura e dietave na thotë ta djegim, disa kompani ushqimore reklamojnë produkte me pak yndyrë, ndërsa forumet e peshëngritjes ndajnë këshilla se si të arrijmë përqindjen më të ulët të mundshme të yndyrës trupore. Mjafton të kaloni pak kohë duke lëvizur në rrjetet sociale dhe së shpejti do të gjeni këshilla se si të bëheni “shredded”, pra me muskuj jashtëzakonisht të theksuar dhe të dukshëm.
Këtë vit, ekspertët janë të shqetësuar se trendi për të qenë tepër i dobët po rikthehet sërish, në disa raste i nxitur edhe nga popullariteti i barnave për humbjen e peshës. Megjithatë, ndërsa sasia e tepërt e yndyrës paraqet rreziqe për shëndetin dhe mund të çojë në obezitet, edhe shumë pak yndyrë nuk është e mirë për organizmin. Synimi për të hequr qafe yndyrën mund të jetë i dëmshëm si nga ana biologjike, ashtu edhe nga ajo sociale, më kanë thënë shumë ekspertë.
“Duhet ta duam yndyrën tonë”, thotë Elif Oral, endokrinologe dhe profesore e mjekësisë në Universitetin e Miçiganit. “Ajo luan një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm biologjik.”
Pra, sa yndyrë na nevojitet realisht? Dhe pse një sasi shumë e vogël e yndyrës trupore mund të jetë e dëmshme për shëndetin?
Pse yndyra trupore është e rëndësishme
Në përgjithësi, ekzistojnë dy lloje të ndryshme yndyre: yndyra ushqimore dhe yndyra trupore. Yndyra ushqimore është yndyra që marrim përmes ushqimit, ndërsa yndyra trupore është mënyra e natyrshme e organizmit për të ruajtur energjinë që nuk i nevojitet menjëherë.
Kur konsumoni një vakt, yndyrnat, karbohidratet dhe proteinat që gjenden në ushqim shpërbëhen në përbërës më të thjeshtë, të cilët trupi mund t’i përdorë si burim energjie. Karbohidratet shndërrohen në glukozë, proteinat në aminoacide dhe yndyrnat në acide yndyrore.
Nëse vazhdimisht konsumoni më shumë kalori sesa shpenzoni, qelizat yndyrore – të njohura si adipocite – i ruajnë këto lëndë ushqyese të tepërta në formën e lipideve. Kjo bën që qelizat yndyrore të zmadhohen.
Megjithatë, tashmë e dimë se yndyra trupore nuk qëndron thjesht aty në mënyrë pasive. Ajo është një organ aktiv që rregullon funksione të ndryshme të organizmit. Ashtu si në përrallën e “Goldilocks dhe tre arinjve”, trupi ynë funksionon më mirë kur gjërat janë “pikërisht siç duhet”. Shumë pak yndyrë, njësoj si shumë yndyrë, mund të jetë e rrezikshme për shëndetin.
Mund ta imagjinojmë yndyrën trupore si një depo të specializuar, e cila merr lëndët ushqyese kur energjia është e bollshme dhe i çliron ato vetëm kur nevojiten, shpjegon Mikael Ryden, profesor i kërkimeve klinike dhe eksperimentale mbi indin dhjamor në Institutin Karolinska në Suedi. Ky është një sistem që i ka ndihmuar paraardhësit tanë të mbijetonin gjatë periudhave kur ushqimi ishte i pakët.
Një tjetër rol i rëndësishëm është komunikimi. Qelizat yndyrore prodhojnë hormone që i tregojnë pjesës tjetër të trupit se sa energji kemi dhe sa të ngopur jemi. Hormoni më i studiuar ndër këta është leptina, shpjegon Oral.
“Leptina i tregon trurit se ka rezerva të mjaftueshme energjie dhe më pas truri mund të ‘relaksohet’”, thotë ajo. Kjo i mundëson trupit të përqendrohet në procese të rëndësishme biologjike, si riprodhimi dhe luftimi i infeksioneve. Pa leptinë, truri fillon të shqetësohet për sasinë e energjisë në dispozicion, duke bërë që funksionet thelbësore të marrin më pak përparësi.
Yndyra trupore është gjithashtu e rëndësishme për ruajtjen e ngrohtësisë. Yndyra e bardhë jo vetëm që ruan energjinë e tepërt, por vepron edhe si një shtresë izoluese. Ndërkohë, yndyra kafe dhe ajo bezhë përmbajnë qeliza të specializuara që djegin energji për të prodhuar nxehtësi. Kjo ndihmon trupin të ruajë temperaturën e tij.
Çfarë ndodh kur kemi shumë pak yndyrë?
Pasojat shëndetësore të mbajtjes së një sasie të tepërt yndyre janë të njohura. Ato përfshijnë rritjen e rrezikut për sëmundje kardiovaskulare, diabet të tipit 2, disa lloje kanceri dhe osteoartrit. Megjithatë, edhe të pasurit shumë pak yndyrë nuk është e shëndetshme.
Kur yndyra trupore bie në nivele shumë të ulëta për shkak të kufizimit të rëndë të kalorive, kjo mund të ketë pasoja të thella për shëndetin dhe funksionimin e organizmit, shpjegon Jessica Maung, studiuese e sëmundjeve metabolike në Universitetin e Miçiganit.
“Të pasurit shumë pak ind dhjamor çon në çrregullime të funksionimit të organeve dhe të organizmit”, thotë ajo.
Disa studime kanë zbuluar se mbajtja e një peshe më të lartë trupore në moshën e mesme dhe të madhe lidhet me mundësi më të mira mbijetese gjatë një sëmundjeje kritike.
Kur trupi ka shumë pak yndyrë, ai reagon duke u përpjekur të kursejë energji, duke kaluar në thelb në një gjendje urie. Sistemet e trupit fillojnë të ngadalësohen ose të ndërpresin funksionimin normal, përfshirë sistemin imunitar. Kur nuk ka më rezerva energjie, trupi fillon të shpërbëjë muskujt.
Kockat gjithashtu nuk ndërtohen dhe nuk riparohen më siç duhet.
Kjo çon në dobësi fizike dhe rritje të rrezikut për fraktura, thotë Fredrik Karpe, profesor i mjekësisë metabolike në Universitetin e Oksfordit.
“Kjo nuk është një situatë e shëndetshme”, thotë Karpe, veçanërisht sepse e lë trupin pa rezerva energjie për të përballuar një infeksion të rëndë apo një tjetër urgjencë mjekësore.
Sasia shumë e ulët e yndyrës trupore mund të ndikojë gjithashtu te hormonet dhe shëndeti riprodhues. Te meshkujt që bëhen jashtëzakonisht të dobët për shkak se vazhdimisht nuk marrin mjaftueshëm ushqim dhe energji, nivelet e testosteronit mund të bien, ashtu si edhe energjia dhe performanca fizike.
Disa atlete femra me përqindje shumë të ulët të yndyrës trupore mund të kenë cikle menstruale të çrregullta ose mund t’u ndërpriten plotësisht menstruacionet.
