Origjina e maceve shtëpiake — shumë kohë përpara se ato të “pushtonin” divanet e botës dhe memet e internetit ka qenë prej vitesh e paqartë. Tani, ADN-ja e lashtë po ndihmon të plotësojë boshllëqet, dhe zbulimet po sfidojnë versionin tradicional të historisë.
Arkeologët kishin menduar se macet dhe njerëzit filluan të jetonin së bashku rreth 9.500 vjet më parë në Levant, që sot përfshin pjesë të Lindjes së Mesme dhe Mesdheut lindor, në fillim të epokës Neolitike kur njerëzit nisën kultivimin e bimëve. Rezervat e drithërave tërhiqnin brejtës, të cilët nga ana tjetër sillnin mace të egra, dhe njerëzit gjetën dobi te mbajtja e tyre si gjuetare minjsh çka çoi në zbutjen e maceve me kalimin e kohës. Mbetjet më të vjetra të njohura të një maceje, të zbuluara në një varrim në Qipro, datojnë nga ajo periudhë.
Megjithatë, analiza e re e informacionit gjenetik të rikuperuar nga eshtrat e maceve në vende arkeologjike në Evropë, Lindjen e Mesme dhe Azi sugjeron se macet shtëpiake që njohim sot kanë origjinë shumë më të vonshme dhe se ato nuk ishin macet e para që jetuan pranë njerëzve.
“Ne nisëm të analizojmë kockat e atribuara maceve shtëpiake që shkojnë deri 10.000 vjet më parë dhe të shohim cilat prej tyre kanë të njëjtin gjenom me popullatën moderne të maceve,” tha Greger Larson, profesor në Shkollën e Arkeologjisë në Universitetin e Oksfordit. Larson është bashkautor i dy studimeve të publikuara të enjten.
“Kjo e përmbys krejt atë narrativë,” shtoi ai. Një studim i publikuar në revistën Science, i fokusuar te Evropa, analizoi 87 gjene të maceve të lashta dhe moderne dhe zbuloi se maca shtëpiake, Felis catus, ka origjinën në Afrikën e Veriut, e jo në Levant siç besohej më parë. Paraardhësit e saj ishin të afërt me macen e egër afrikane, Felis lybica lybica.
Sipas studimit, këto mace krijuan bazën gjenetike të maceve shtëpiake moderne dhe u përhapën nëpër Evropë me ngritjen e Perandorisë Romake rreth 2.000 vjet më parë. Rreth vitit 730, macet shtëpiake kishin mbërritur edhe në Kinë, duke udhëtuar me karvanët tregtarë përgjatë Rrugës së Mëndafshit, sipas një studimi të dytë të publikuar në Cell Genomics. Ky studim analizoi ADN nga 22 eshtra felinë të gjetura në Kinë gjatë 5.000 viteve të fundit.
Para mbërritjes së maceve shtëpiake, një specie tjetër maceje, e patë lidhur me to, kishte jetuar pranë njerëzve për të paktën 5.400 vjet deri rreth vitit 150 pas Krishtit, zbuluan studiuesit. E njohur shkencërisht si Prionailurus bengalensis, ose maca-leopard, kjo specie ishte identifikuar më herët në shtatë vende arkeologjike në Kinë dhe u konfirmua nga analizat e reja.
E lindur në Azi, maca-leopard është një mace e vogël e egër që nuk ndërthuret natyrshëm me speciet Felis. Megjithatë, që nga vitet 1980, mbarështues modernë kanë kryqëzuar macen-leopard me macen shtëpiake për të krijuar racën Bengal.
Marrëdhënia historike e njerëzve me macen-leopard ishte “kommensale”, dy palët përfitonin nga njëra-tjetra por ajo nuk u zbut kurrë plotësisht, pavarësisht se jetoi pranë njerëzve për më shumë se 3.500 vjet, tha Shu-jin Luo, bashkautor i studimit për Kinën dhe studiues në Universitetin e Pekinit. Njerëzit përfitonin nga aftësia e saj për të kapur minj, ndërsa maceve u sigurohej ushqim i bollshëm, por njerëzit nuk ushtronin kontroll të qëllimshëm mbi popullatën e tyre.
“Marrëdhënia midis njerëzve dhe maceve-leopard përfundoi me kalimin e kohës, dhe ato u kthyen në habitatet e tyre natyrore, duke mbetur sot fqinjët tanë të fshehtë dhe të paarritshëm,” tha Luo. /Skyweb.al
