Ayra Satheesh është shpallur fituesja europiane e edicionit 2026 të Earth Prize për punën e saj në luftën kundër mikroplastikës.
Vetëm 18 vjeçe, studentja irlandeze po përballet me një nga sfidat më të mëdha mjedisore të kohës sonë. Sot (11 maj), ajo u shpall fituesja europiane e këtij çmimi prestigjioz, konkursi më i madh mjedisor në botë që mbështet të rinjtë përmes mentorimit dhe një fondi prej 100 mijë dollarësh (85 mijë euro).
Satheesh u vlerësua për projektin e saj “Eco Purge”, një plastikë biodegraduese që shpërbëhet në mënyrë të sigurt, ndërsa lëshon katalizatorë që ndihmojnë në eliminimin e mikroplastikave ekzistuese në mjedis. Ajo ka bashkëpunuar tashmë me studiues nga universitete irlandeze si UCD Dublin, ATU Letterkenny dhe BiOrbic Bioeconomy Research Centre, ndërkohë që ishte ende nxënëse.
Falë një shpërblimi prej 12,500 dollarësh (10,624 euro), shkencëtarja e re synon ta zhvillojë shpikjen e saj për përdorim praktik në produkte si paketimet dhe qeset e kompostimit. Kjo nuk do të jetë e lehtë, pasi plastikat biodegraduese janë të vështira për t’u bërë mjaftueshëm të qëndrueshme për përdorim të përditshëm.
“Është një ëndërr e bërë realitet,” tha Satheesh në një intervistë për Euronews. “Ende nuk mund ta besoj që jam fituesja.”
Satheesh, e cila shpreson të përfundojë një doktoraturë në inxhinieri enzimatike ose bioteknologji në dhjetë vitet e ardhshme, thotë se u frymëzua për të krijuar “Eco Purge” pas një projekti të mëparshëm mbi monitorimin e cilësisë së ujit. Ajo zbuloi se mikroplastikat mund të identifikoheshin lehtësisht, por jo të hiqeshin.
“Në atë kohë, plastika dhe mikroplastikat ishin një problem shumë i madh,” shpjegon ajo, duke paralajmëruar se mikroplastikat janë bërë aq të përhapura sa janë gjetur edhe në ujin e pijshëm dhe qumështin e gjirit. “Doja të kuptoja çfarë ishte plastika, si formoheshin mikroplastikat dhe nanoplastikat, si futeshin në trupin tonë dhe çfarë ndikimi kishin në jetën tonë të përditshme. Pastaj fillova të kërkoja zgjidhje.”
Satheesh zhvilloi një plastikë me bazë bimore që mund të mbajë enzima të veçanta. Duke i integruar këto enzima në material, ato mbeten të qëndrueshme dhe çlirohen gradualisht ndërsa plastika shpërbëhet, duke vazhduar të shpërbëjnë mikroplastikat në mjedise të ndryshme si toka, ujërat e ëmbla dhe ujërat e kripura.
Kjo metodë përfshin modifikimin gjenetik të një bakteri për të prodhuar enzimën. Edhe pse kostot fillestare janë të larta, ajo beson se në të ardhmen kjo metodë do të bëhet më ekonomike. Satheesh planifikon të përdorë gjysmën e çmimit për të testuar teorinë e saj, duke vëzhguar rritjen dhe efektivitetin e bakterit E.coli pas modifikimit për prodhimin e enzimës. Nëse eksperimenti rezulton i suksesshëm, ajo do të përdorë pjesën tjetër të fondeve për të rritur prodhimin. Në të kundërt, do të rikthehet në laborator për të vazhduar kërkimet.
