Në prill të vitit 1956, një anije me emrin “Ideal X” u nis nga porti i Newarkut drejt Houstonit, në Teksas.
Në kuvertën e saj nuk kishte ar, naftë apo mallra luksi, por 58 kuti metalike që më vonë do të njiheshin në tregtinë ndërkombëtare si kontejnerë.
Ky udhëtim hyri në histori, sepse shënoi fillimin e një revolucioni që ndryshoi mënyrën se si lëvizin mallrat në të gjithë botën.
Pas kësaj ideje qëndronte Malcolm McLean, një shofer kamioni nga Karolina e Veriut. Ai nuk ishte ekonomist dhe as inxhinier, por kishte kuptuar një problem të madh të tregtisë së kohës: anijet humbnin më shumë kohë të ndaluara në porte sesa në det.
Në vitet 1930, McLean transportonte me kamion duhan dhe produkte të tjera në bregun lindor të Shteteve të Bashkuara. Në porte, ai shihte kaosin e ngarkimit tradicional. Thasë, arka, fuçi dhe kuti druri ngarkoheshin një nga një nga punëtorët e portit. Një anije mund të qëndronte deri në një javë në port vetëm për t’u ngarkuar.
Kostoja ishte shumë e lartë. Në mesin e shekullit të kaluar, ngarkimi dhe shkarkimi i një ton malli kushtonte rreth 5.80 dollarë. Me kontejnerin, kjo kosto ra në vetëm 15 deri në 20 cent për ton. Koha e ngarkimit nuk matej më me ditë, por me orë.
Ideja e McLean ishte e thjeshtë, por revolucionare: një kuti metalike me përmasa standarde, që mund të transportohej nga kamioni në anije dhe më pas në tren, pa u hapur gjatë rrugës.
Për ta realizuar këtë, ai mori një rrezik të madh personal. Shiti kompaninë e tij të transportit dhe bleu kompaninë detare Pan Atlantic Steamship. Në vitin 1956, anija “Ideal X” kreu udhëtimin e parë me kontejnerë në histori.
Fillimisht, industria detare e priti me skepticizëm këtë ide. Portet duhej të ndryshonin, vinçat duhej të përshtateshin, magazinat duhej të rindërtoheshin dhe vetë anijet duhej të projektoheshin ndryshe. Kundërshtime të forta pati edhe nga sindikatat e punëtorëve të porteve, pasi automatizimi rrezikonte mijëra vende pune.
Kjo ndodhi realisht. Në New York, në vitet 1950, duheshin më shumë se 35 mijë punëtorë portualë për funksionimin e portit. Brenda pak dekadash, ky numër ra ndjeshëm. Porti i vjetër i Manhattanit humbi rëndësinë, ndërsa terminalet e reja në Newark dhe New Jersey u projektuan posaçërisht për kontejnerë.
Kontejneri ndryshoi jo vetëm portet, por edhe gjeografinë e ekonomisë botërore. Para tij, fabrikat duhej të ishin pranë tregjeve të konsumit, sepse transporti ishte i shtrenjtë. Pas tij, mallrat mund të prodhoheshin mijëra kilometra larg dhe të shiteshin në çdo cep të botës me kosto shumë më të ulët.
Kjo ishte një nga shkëndijat e para të globalizimit modern. Rritja e Kinës si fuqi prodhuese lidhet ngushtë me këtë zhvillim. Nga vitet 1980 e më pas, fabrikat aziatike nisën të furnizonin Europën dhe Shtetet e Bashkuara me mallra që udhëtonin në kuti metalike të njëjta, të standardizuara dhe të përshtatshme për çdo port.
Sot, më shumë se 80 për qind e tregtisë botërore të mallrave lëviz me rrugë detare. Çdo vit transportohen qindra miliona kontejnerë, të matur në njësi TEU, që përfaqësojnë ekuivalentin e një kontejneri 20 këmbë.
Një ide e lindur nga pritja e gjatë e një shoferi kamioni në port u kthye në një nga shpikjet më të rëndësishme ekonomike të shekullit të kaluar. Malcolm McLean nuk ndryshoi vetëm transportin. Ai ndryshoi mënyrën se si prodhohet, shitet dhe konsumohet pothuajse gjithçka në botë.
