Një ekspeditë njëmujore në Arktik ka zbuluar ekosisteme të detit të thellë në një zonë që po shqyrtohet për shfrytëzim minerar.
Për një muaj, një ekip shkencëtarësh ndërkombëtarë eksploroi shtratin e detit në Arktik, pranë brigjeve të Norvegjisë. Automjete të telekomanduara nënujore (ROV) lëvizën në malet nënujore dhe burimet hidrotermale, duke zbritur deri në 3,000 metra thellësi. Misioni i tyre ishte të mblidhnin prova mbi jetën e rrallë dhe të brishtë detare që mund të rrezikohet nga planet për nxjerrjen e mineraleve të rëndësishme nga fundi i detit.
Ekspedita, e organizuar nga Greenpeace, u transmetua drejtpërdrejt dhe tërhoqi më shumë se 450,000 shikues në platformat e mediave sociale. Ndër speciet e filmuara ishte edhe oktapodi i rrallë “Dumbo”, i cili rastësisht ishte edhe maskota e ekspeditës. Studiuesit mblodhën gjithashtu më shumë se 400 mostra sfungjerësh detarë dhe identifikuan disa specie që mund të jenë të reja për shkencën.
Anne Helene Tandberg, studiuese në Universitetin e Bergenit dhe pjesëmarrëse në ekspeditë, thotë se ekosistemet e detit të thellë rikuperohen shumë ngadalë pas shqetësimeve ose dëmtimeve. “Shumë prej këtyre specieve jetojnë për një kohë të gjatë dhe nuk prodhojnë shumë pasardhës, kështu që nëse ndodh diçka, ato kanë shumë pak aftësi për t’u rikuperuar,” shprehet ajo.
Tandberg shton se ndryshimet klimatike po e përkeqësojnë situatën. Shumë jovertebrorë të detit të thellë varen nga ujërat e ftohta dhe të qëndrueshme, si edhe nga skeletet e jashtme të përbëra nga kalciumi, të cilat ndikohen nga ngrohja dhe acidifikimi i oqeaneve. “Deti i thellë, edhe pse është larg nesh, tashmë po përballet me shumë probleme,” thotë ajo.
Zona e studiuar gjatë ekspeditës u hap për minierat e detit të thellë nga qeveria norvegjeze në vitin 2024. Megjithatë, aktivitetet kërkimore janë pezulluar të paktën deri në vitin 2029, pas kundërshtimeve nga grupet mjedisore, shkencëtarët, komunitetet e peshkimit dhe partitë opozitare në Norvegji.
Mbështetësit e minierave në detin e thellë, përfshirë disa qeveri dhe kompani minerare, argumentojnë se fundi i detit përmban rezerva mineralesh kritike – si kobalti, nikeli dhe elementët e tokave të rralla – të nevojshme për bateritë, automjetet elektrike dhe teknologji të tjera të gjelbra. Sipas tyre, këto rezerva mund të zvogëlojnë varësinë nga burimet minerare në tokë. Norvegjia e ka përdorur këtë argument për të mbështetur shfrytëzimin e burimeve të saj nënujore.
Kritikët, përfshirë shkencëtarët detarë dhe organizatat për mbrojtjen e natyrës, kundërshtojnë se rreziqet mjedisore nuk janë kuptuar ende plotësisht dhe mund të jenë të pakthyeshme. Ata theksojnë se ende ekzistojnë rezerva të mjaftueshme mineralesh në tokë dhe bëjnë thirrje për një moratorium, derisa ndikimet e mundshme të njihen më mirë. Ndërkohë, negociatat për rregullat ndërkombëtare të minierave nënujore, të udhëhequra nga Autoriteti Ndërkombëtar i Shtratit të Detit i OKB-së, vazhdojnë.
Për shkencëtarët që morën pjesë në ekspeditën arktike, përparësia kryesore është mbledhja e provave shkencore përpara se të merret ndonjë vendim. Mostrat dhe pamjet e mbledhura do të analizohen gjatë muajve në vijim, ndërsa rezultatet pritet të kontribuojnë në propozimet për krijimin e zonave të mbrojtura detare në ujërat norvegjeze.
Marre nga Euronews.com
