Telefonat celularë, bateritë portative dhe cigaret elektronike po kthehen në një nga kërcënimet me rritjen më të shpejtë për sigurinë e udhëtimeve ajrore. Pajisjet me bateri litium-jon po shkaktojnë gjithnjë e më shumë raste tymi, mbinxehjeje dhe zjarri në kabinat e avionëve, duke plagosur pasagjerë dhe detyruar pilotët të ndërpresin fluturimet.
Një nga incidentet më të fundit ndodhi më 22 shkurt 2026 në fluturimin 2117 të Alaska Airlines, nga Wichita drejt Seattle. Vetëm pak minuta pas ngritjes, telefoni dhe power bank-u që një pasagjere mbante në prehër morën flakë.
Gruaja pësoi djegie në krahë dhe këmbë, ndërsa pajisjet u hodhën në korridor. Stjuardesat i futën ato në një çantë të posaçme kundër zjarrit, ndërsa kabina u mbush me tym dhe pilotët shpallën emergjencën. Avioni u kthye në Wichita, ku tre persona morën ndihmë mjekësore dhe një pasagjere u dërgua në spital. Alaska Airlines konfirmoi se problemi ishte shkaktuar nga mbinxehja e telefonit dhe baterisë portative.
Sipas të dhënave të cituara nga The Wall Street Journal, incidentet e këtij lloji në SHBA janë dyfishuar krahasuar me vitin 2019, ndërsa gjatë vitit 2026 po regjistrohen mesatarisht rreth dy raste në javë. Viti aktual pritet të vendosë një rekord të ri.
Të dhënat e Administratës Federale të Aviacionit tregojnë se vetëm gjatë vitit 2025 u raportuan 97 incidente me bateri litiumi në avionë. Këtu përfshihen raste zjarri, tymi ose prodhimi të nxehtësisë ekstreme. FAA paralajmëron se lista përmban vetëm ngjarjet për të cilat është vënë në dijeni dhe nuk përfaqëson domosdoshmërisht numrin e plotë të incidenteve.
Një raport i UL Standards & Engagement zbuloi se 96% e udhëtarëve marrin në avion të paktën një pajisje me bateri litium-jon, ndërsa mesatarja është katër pajisje për pasagjer. Cigaret elektronike shkaktuan 28% të incidenteve të raportuara në vitin 2024, power bank-et 19%, telefonat 18% dhe laptopët 15%.
Në rreth 18% të rasteve, incidentet detyruan avionët të ktheheshin në aeroport, të devijonin itinerarin ose të kryenin evakuim emergjent. Shqetësues është edhe fakti se 38% e pasagjerëve pranuan se kishin futur pajisje me bateri litiumi në bagazhin e dorëzuar.
Rreziku u bë veçanërisht i dukshëm në janar 2025, kur një Airbus A321 i kompanisë Air Busan u shkatërrua nga flakët në aeroportin Gimhae të Koresë së Jugut. Hetuesit gjetën shenja djegieje në mbetjet e një power bank-u të vendosur në ndarjen e sipërme të bagazheve. Të gjithë pasagjerët dhe anëtarët e ekuipazhit u evakuuan, por avioni doli jashtë përdorimit.
Bateritë litium-jon mund të hyjnë në një proces të quajtur “thermal runaway”, gjatë të cilit temperatura rritet në mënyrë të pakontrolluar dhe mund të shkaktojë zjarr ose shpërthim. Procesi mund të nxitet nga dëmtimi fizik, mbingarkimi, mbinxehja, defektet e prodhimit ose qarku i shkurtër.
Sipas udhëzimeve të IATA-s për vitin 2026, pasagjerët mund të marrin deri në dy power bank-e me kapacitet jo më të madh se 100 Wh. Ato nuk duhet të vendosen në ndarjet e sipërme, të futen në bagazhin e dorëzuar apo të karikohen nga sistemi elektrik i avionit. Bateritë rezervë duhet të mbahen në paketimin origjinal ose me kontaktet e izoluara.
Nëse një telefon, power bank apo cigare elektronike fillon të nxehet, fryhet, lëshon erë, tym ose zhurma të pazakonta, pasagjeri duhet të njoftojë menjëherë ekuipazhin. Pajisja nuk duhet futur në çantë apo në ndarjen e sipërme, pasi zbulimi i hershëm mund të bëjë diferencën mes një incidenti të kontrolluar dhe një zjarri serioz në ajër. /skyweb.al
