Tregu i luksit ka gjetur produktin e tij të ri. Nuk është makinë, avion privat, jaht apo vepër arti. Është lufta kundër dobësisë më të madhe njerëzore: plakjes dhe kufirit të jetës.
Dikur të pasurit blinin ishuj, avionë privatë dhe koleksione arti. Sot, një pjesë e tyre po investojnë në atë që për shumë kohë dukej e pamundur për t’u blerë: më shumë vite jetë. Në qendër të kësaj industrie të re është Bryan Johnson, sipërmarrësi amerikan 48 vjeç, i cili është kthyer në fytyrën më të njohur të obsesionit modern për jetëgjatësi.
Johnson, themeluesi i kompanisë së pagesave elektronike Braintree, të cilën e shiti te PayPal në vitin 2013 për rreth 690 milionë euro, vendosi në vitin 2021 ta kthejë trupin e tij në një laborator. Ai zgjohet çdo ditë në orën 4:30, merr më shumë se 100 pilula dhe suplemente, kryen analiza pothuajse çdo ditë dhe shpenzon rreth 1.7 milionë euro në vit me synimin për të ngadalësuar plakjen.
Trupi i tij monitorohet si një portofol investimesh. Gjumi, glukoza, dhjami, masa muskulore, inflamacioni, zemra, lëkura, mishrat e dhëmbëve dhe dhjetëra tregues të tjerë kthehen në të dhëna. Asgjë nuk lihet në dorë të rastësisë. Gjithçka matet, krahasohet dhe përpiqet të përmirësohet.
Johnson pretendon se matjet tregojnë se plakja e tij biologjike është ngadalësuar. Kritikët, nga ana tjetër, thonë se ai po e kthen shkencën në spektakël. Megjithatë, në një botë ku investimet e mëdha gjithmonë kanë pasur edhe një anë publike, Johnson është bërë simboli më i dukshëm i një industrie që kërkon ta kthejë kohën e jetës në produkt investimi.
Dëshira për të negociuar me kohën nuk është e re. Për mijëra vjet, mbretër, perandorë dhe alkimistë kanë kërkuar eliksirin e përjetësisë. Perandori kinez Qin Shi Huang dërgoi ekspedita në kërkim të sekretit të pavdekësisë. Eksploruesit spanjollë kërkuan Burimin e Rinisë. Askush nuk e gjeti.
Ndryshimi është se sot kërkimi për jetë më të gjatë financohet me miliarda euro dhe mbështetet nga bioteknologjia, inteligjenca artificiale, mjekësia parandaluese dhe analiza të avancuara të trupit njerëzor.
Rreth jetëgjatësisë është ngritur tashmë një ekosistem i tërë kompanish, laboratorësh, klinikash private dhe fondesh investimi. Pyetja kryesore është e thjeshtë, por me pasoja të mëdha ekonomike: a mund të trajtohet plakja si një sëmundje? Nëse përgjigjja është po, atëherë një nga bastet më të mëdha të shekullit XXI sapo ka nisur.
Jeff Bezos është lidhur me financimin e Altos Labs, një kompani që studion riprogramimin qelizor dhe synon rikthimin e qelizave në një gjendje më të re. Sam Altman, drejtuesi i OpenAI, ka investuar rreth 155 milionë euro në Retro Biosciences, një kompani që synon t’i shtojë njeriut mesatarisht dhjetë vite jetë të shëndetshme. Peter Thiel, bashkëthemelues i PayPal, ka financuar prej vitesh kërkime për ngadalësimin e plakjes. Larry Ellison, themeluesi i Oracle, ka investuar qindra miliona euro në këtë fushë.
Industria nuk kufizohet vetëm te laboratorët. Në Zvicër, Clinique La Prairie, pranë liqenit të Gjenevës, prej dekadash tërheq klientë të pasur që kërkojnë programe jetëgjatësie. Programi i saj Revitalisation Premium nis nga rreth 55 mijë euro për shtatë ditë dhe gjashtë net. Në Shtetet e Bashkuara, Fountain Life ofron programe të mjekësisë parandaluese dhe abonime që mund të kushtojnë dhjetëra mijëra euro në vit. Në Kaliforni, Love.Life, e lidhur me John Mackey, bashkëthemeluesin e Whole Foods, synon ta kthejë mjekësinë parandaluese në një shërbim premium.
Në thelb, klientët e këtyre klinikave blejnë të dhëna për trupin e tyre. Rezonanca të plota të trupit, analiza gjenetike, tregues biologjikë, analiza hormonale, teste epigjenetike, monitorim të vazhdueshëm të glukozës, programe gjumi, diete dhe aktiviteti fizik. Premtimi nuk është vetëm të jetosh më gjatë, por të dish në çdo moment çfarë po ndodh brenda trupit.
Plakja kthehet kështu në raport. Trupi nuk perceptohet më vetëm përmes ndjesive, por përmes shifrave, grafikëve, biomarkerëve dhe probabiliteteve.
Menuja e jetëgjatësisë është e gjerë. Ajo përfshin terapi me NAD+, oksigjen hiperbarik, teste për moshën biologjike, analiza të ADN-së, terapi me qeliza staminale dhe përdorim eksperimental të barnave si rapamicina apo metformina, të cilat po studiohen për ndikimin e mundshëm te mekanizmat e plakjes.
Por këtu nis edhe ndarja më e rëndësishme. Parandalimi, analizat, monitorimi i trupit, ushqimi, aktiviteti fizik dhe zbulimi i hershëm i sëmundjeve kanë vlerë praktike të qartë. Premtimet më ambicioze për ngadalësimin apo kthimin pas të plakjes lëvizin ende në një zonë më të paqartë, ku shkenca, pritshmëritë dhe marketingu shpesh takohen në mënyrë të rrezikshme.
Shkenca po përparon, por tregu po ecën më shpejt se provat.
Arsyeja është e kuptueshme. Nëse dikush arrin t’i shtojë jetës edhe pesë apo dhjetë vite të shëndetshme, vlera ekonomike do të ishte pothuajse e pamundur të llogaritej. Për këtë arsye, jetëgjatësia nuk është më vetëm çështje shëndeti. Ajo është kthyer në përpjekje për të kontrolluar të vetmen gjë që as paratë dhe as pushteti nuk kanë mundur ta kontrollojnë plotësisht: kohën.
Për herë të parë në histori, një brez miliarderësh beson se çdo problem mund të ketë një zgjidhje teknologjike. Ata kanë ndërtuar kompani që kanë ndryshuar mënyrën si komunikojmë, punojmë dhe konsumojmë. Kanë financuar programe hapësinore dhe kanë zhvilluar sisteme të inteligjencës artificiale. Kufiri i radhës është trupi i njeriut.
Megjithatë, historia ka edhe një ironi të fortë. Një pjesë e njerëzve që studiohen më shumë nga shkencëtarët e jetëgjatësisë nuk jetojnë në Silicon Valley, por në vende si Ikaria, ishulli grek i njohur si një nga zonat ku njerëzit jetojnë më gjatë se mesatarja. Banorët e tij nuk paguajnë dhjetëra mijëra euro për analiza gjenetike. Nuk marrin trajtime me NAD+. Nuk kalojnë javë në klinika luksoze. Megjithatë, shumë prej tyre arrijnë moshën 90 apo 100 vjeç.
Nga njëra anë janë miliarderët që investojnë miliarda në laboratorë, biomarkerë dhe bioteknologji. Nga ana tjetër janë banorët e një ishulli të vogël në Egje, ku jetëgjatësia lidhet më shumë me ritmin e jetës, ushqimin, komunitetin dhe mënyrën e përditshme të të jetuarit.
Në fund, historia e jetëgjatësisë nuk është vetëm histori shkence. Është histori frike përballë fundit. Është frika nga e vetmja kërcënim që as paraja, as teknologjia dhe as pushteti nuk e kanë zhdukur dot.
Industria e jetëgjatësisë nuk shet thjesht suplemente, analiza apo trajtime. Ajo shet produktin më të shtrenjtë në botë: shpresën se mund të blejmë pak më shumë kohë se ajo që na është dhënë.
