Për shumë vite, shkencëtarët janë përballur me një pyetje të rëndësishme: përse disa duhanpirës zhvillojnë kancer në mushkëri, ndërsa të tjerë jo? Po ashtu, përse disa persona që ekspozohen për një kohë të gjatë në diell preken nga kanceri i lëkurës, ndërsa të tjerë jo?
Një studim i ri, i botuar në revistën shkencore Nature, mund të japë një përgjigje për këtë mister. Për herë të parë, studiuesit kanë treguar se trashëgimia gjenetike e një personi mund të ketë një ndikim të madh në mënyrën se si zhvillohet kanceri pas dëmtimit të ADN-së nga faktorë të jashtëm, si duhani apo rrezatimi ultraviolet.
“Ky studim na jep një tregues shumë interesant se gjenet që trashëgojmë mund të ndikojnë ndjeshëm në mënyrën se si zhvillohet kanceri pas dëmtimit të ADN-së”, tha Sam Godfrey, drejtues për informacionin shkencor në Cancer Research UK.
Studiuesit zbuluan se edhe ndryshime të vogla të trashëguara në ADN mund të ndryshojnë mënyrën se si evoluojnë tumoret pas ekspozimit ndaj të njëjtit faktor kancerogjen. Sipas tyre, këto rezultate tregojnë se strategjitë e ardhshme për parandalimin dhe depistimin e kancerit duhet të marrin më shumë në konsideratë trashëgiminë gjenetike dhe diversitetin e popullsisë.
Studimi sugjeron se profili gjenetik i trashëguar ndikon jo vetëm në rrezikun për t’u prekur nga kanceri, por edhe në mutacionet që zhvillohen, mënyrën se si formohet tumori dhe madje edhe në reagimin ndaj trajtimit.
“Është hera e parë që kemi arritur të tregojmë në çfarë mase sfondi gjenetik ndikon si në proceset që shkaktojnë mutacionet, ashtu edhe në rrugët që çojnë në zhvillimin e tumorit”, tha Duncan Odom, i cili drejtoi studimin gjatë punës së tij në Institutin CRUK në Kembrixh dhe tani punon në Qendrën Gjermane për Kërkimin e Kancerit (DKFZ) në Heidelberg.
Si u zhvillua studimi?
Shkencëtarët përdorën katër linja të ndryshme minjsh laboratorikë me profile gjenetike të ndryshme, të ngjashme me diversitetin që ekziston te njerëzit.
Të gjithë minjtë u ekspozuan në të njëjtën moshë (15 ditësh) dhe me të njëjtën dozë të dietilnitrozaminës, një substancë kancerogjene që gjendet në tymin e duhanit dhe në disa ushqime të përpunuara. Kjo substancë dëmton ADN-në e qelizave të mëlçisë, duke shkaktuar mutacione që mund të nxisin formimin e tumoreve.
Megjithëse të gjithë morën të njëjtën dozë dhe u mbajtën në të njëjtat kushte laboratorike, tumoret u zhvilluan në mënyra të ndryshme, në varësi të sfondit të tyre gjenetik. Studiuesit analizuan afro 600 tumore për të rindërtuar mënyrën se si kishte evoluar secili prej tyre.
Ata zbuluan se, edhe pse shumë tumore aktivizonin në fund të njëjtat procese biologjike që nxisin rritjen e kancerit, ato arrinin në këtë pikë përmes mutacioneve dhe ndryshimeve të ndryshme gjenetike.
Çfarë do të thotë kjo për pacientët?
Sipas autorëve, zbulimi mund të ketë rëndësi të madhe për depistimin e hershëm dhe zhvillimin e mjekësisë së personalizuar.
“Nëse sfondi gjenetik ndikon si në rrezikun për kancer, ashtu edhe në mënyrën se si evoluon tumori, atëherë strategjitë e ardhshme të parandalimit dhe depistimit duhet të marrin parasysh gjenetikën e trashëguar dhe diversitetin e popullsisë”, tha Sarah Aitken, autore e studimit dhe profesore asistente në Yale School of Medicine.
Studiuesit besojnë gjithashtu se gjenet e trashëguara mund të ndikojnë në mënyrën se si pacientët reagojnë ndaj trajtimeve që dëmtojnë ADN-në e tumorit, përfshirë disa lloje të kimioterapisë dhe radioterapisë.
“Reagimi i njerëzve ndaj ilaçeve kundër kancerit ka të ngjarë të ndryshojë në varësi të trashëgimisë së tyre gjenetike. Për këtë arsye, në të ardhmen mund të jetë e nevojshme të përshtatim diagnostikimin dhe trajtimin për secilin pacient”, tha Aitken.
Megjithatë, studiuesit theksojnë se nevojiten ende kërkime të mëtejshme për të konfirmuar nëse të njëjtat mekanizma vërehen edhe te njerëzit. Nëse kjo vërtetohet, zbulimi mund të hapë rrugën drejt metodave më të sakta për vlerësimin e rrezikut dhe zgjedhjen e trajtimit të kancerit.
“Na duhet ende më shumë kërkim për të kuptuar se çfarë do të thotë kjo për njerëzit, por ky zbulim mund të ndryshojë mënyrën se si e kuptojmë fillimin e kancerit dhe të çojë në mënyra më të fuqishme dhe më të sakta për ta luftuar atë”, përfundoi Sam Godfrey. /skyweb.al
