Inteligjenca artificiale po krijon një rrezik të ri për punonjësit me algoritme që mund të përllogarisin jo sa meriton të paguhesh, por sa është paga më e ulët që je i gatshëm të pranosh për të marrë një vend pune.
Praktika njihet si “surveillance pay”, ose paga e përcaktuar përmes mbikëqyrjes së të dhënave, dhe po ngre shqetësime të forta për mënyrën se si teknologjia mund të ndryshojë negociimin mes punëdhënësit dhe punëmarrësit.
Logjika është e thjeshtë: Sa më shumë të dhëna të ketë një sistem për një kandidat, aq më mirë mund të vlerësojë sa i nevojitet atij puna dhe sa fuqi ka për të negociuar pagën.
Të dhëna mbi situatën financiare, kredi apo borxhe, vendndodhjen, sjelljen online dhe elementë të tjerë të profilit të individit mund të përdoren për të krijuar një vlerësim mbi gatishmërinë e tij për të pranuar një ofertë.
Për shembull, një kandidat që rezulton nën presion financiar mund të konsiderohet më pak i prirur të refuzojë një pagë të ulët. Algoritmi nuk ka nevojë të dijë me siguri se personi është në vështirësi; mjafton të llogarisë probabilitetin që ai ka më shumë nevojë për punën sesa një kandidat tjetër.
Kështu, teknologjia që prej vitesh përdoret nga platformat online për të përcaktuar çmimin maksimal që një konsumator mund të paguajë, mund të përdoret në drejtim të kundërt në tregun e punës, për të zbuluar minimumin që një punonjës do të pranonte të paguhej.
Një studim i Washington Center for Equitable Growth analizoi rreth 500 kompani që zhvillojnë programe për menaxhimin e personelit, monitorimin e punonjësve dhe analizën e performancës. Studiuesit identifikuan 20 ofrues teknologjie me produkte që paraqesin rrezik të lartë për krijimin e sistemeve të tilla të pagesës.
Dhe fenomeni nuk kufizohet më te shoferët e Uber apo Lyft.
Teknologji të ngjashme po shtrihen në shëndetësi, shitje me pakicë, logjistikë dhe shërbimin ndaj klientit, ndërsa sistemet mund të lidhen drejtpërdrejt me programet e burimeve njerëzore dhe listëpagesat e kompanive.
Një shembull domethënës vjen nga sektori shëndetësor amerikan.
Platforma si ShiftKey dhe Clipboard Health përdoren nga spitale dhe qendra kujdesi për të plotësuar turnet e lira me infermierë dhe asistentë shëndetësorë.
Punonjësit mund të përballen me një sistem ku duhet të tregojnë pagën më të ulët për orë që janë të gatshëm të pranojnë për një turn.
Nëse disa punonjës konkurrojnë për të njëjtën punë, secili ka motiv të ulë kërkesën e tij për pagën për të rritur mundësinë që të përzgjidhet.
Rezultati është ajo që studiuesit e quajnë “garë drejt minimumit” ku punonjësit konkurrojnë kundër njëri-tjetrit duke ofruar punën e tyre gjithnjë e më lirë.
Algoritmet mund të ndikojnë gjithashtu te turnet që i jepen një punonjësi, orët shtesë, bonuset dhe shpërblimet, duke bërë që dy persona që kryejnë punë të ngjashme të përfundojnë me të ardhura të ndryshme.
Problemi më i madh është se punonjësi mund të mos e dijë fare se çfarë po ndodh.
Një kandidat mund të marrë një ofertë page dhe ta konsiderojë atë si vlerën që kompania i ka caktuar pozicionit, ndërkohë që pas saj mund të qëndrojë një sistem që ka përllogaritur se pikërisht ai kandidat do ta pranonte atë shumë.
Shqetësimi ka arritur tashmë edhe te ligjvënësit amerikanë. Në Colorado u tentua ndalimi i përdorimit të të dhënave personale, si historiku i kërkimeve, vendndodhja apo informacioni financiar, për përcaktimin algoritmik të pagave dhe çmimeve.
Projektligji kaloi në legjislaturën e shtetit, por u vendos më pas veto nga guvernatori Jared Polis, i cili argumentoi se ndalimi ishte tepër i gjerë dhe mund të prekte edhe përdorime të ligjshme të teknologjisë.
Debati megjithatë sapo ka nisur. Sepse përdorimi i AI për pagat mund të ndryshojë një nga parimet bazë të tregut të punës. Në vend që paga të përcaktohet kryesisht nga pozicioni, eksperienca, aftësitë dhe produktiviteti, algoritmi mund të përpiqet të zbulojë diçka krejt tjetër: Sa pak mund të të ofrojë punëdhënësi pa rrezikuar që ti të thuash “jo”. /skyweb.al
