Të qëndrosh aktiv në mot të nxehtë mund të jetë sfiduese. Kjo është një nga arsyet pse lojtarëve në Kupën e Botës 2026 në SHBA, Kanada dhe Meksikë po u jepen pushime shtesë për hidratim në minutën e 22-të të secilës pjesë – një masë që ka ngjallur debat. Me temperaturat rekord që pritet të godasin këtë verë për shkak të fenomenit të fuqishëm El Niño, ushtrimet fizike mund të bëhen edhe më të vështira.
Vazhdimi i një vrapimi apo një ndeshjeje futbolli në vapë ekstreme jo vetëm që është i pakëndshëm, por mund të jetë edhe i rrezikshëm, duke rritur rrezikun e goditjes nga nxehtësia (heatstroke).
“Ecja, çiklizmi, ushtrimet në natyrë dhe madje edhe aktivitetet e përditshme si shkuarja në punë në këmbë bëhen më të lodhshme fizikisht dhe më pak komode kur temperaturat janë të larta,” thotë Christian García-Ëitulski, epidemiolog i stilit të jetesës dhe mjedisit në Universitetin Katolik Papnor të Argjentinës.
Por nëse reduktojmë aktivitetin fizik sa herë që jashtë është shumë nxehtë, kjo mund të sjellë rreziqe afatgjata për shëndetin. García-Ëitulski dhe kolegët e tij paralajmëruan në një studim të ri se rritja e temperaturave për shkak të ndryshimeve klimatike mund të çojë në më pak lëvizje gjatë periudhave të nxehta dhe, si pasojë, në rreth 470,000 deri në 700,000 vdekje të parakohshme çdo vit deri në vitin 2050.
Pra, si mund të qëndroni aktivë dhe njëkohësisht të mbroheni nga vapa?
Ushtroni më herët gjatë ditës
Ndryshimi më i rëndësishëm që mund të bëjnë shumica e njerëzve është të ushtrohen kur temperaturat janë më të ulëta, si në mëngjes ose në mbrëmje. Gjithashtu, zgjidhni orare kur zona ku ushtroni është në hije dhe jo nën rrezet direkte të diellit.
“Dallimi mund të jetë deri në 12-15°C më i lartë në diell sesa temperatura e ajrit në hije,” thotë Ollie Jay, drejtor i Qendrës për Kërkime mbi Nxehtësinë dhe Shëndetin në Universitetin e Sidneit.
Kontrolloni lagështinë e ajrit
Lagështia është po aq e rëndësishme sa temperatura. Trupi humbet nxehtësi kryesisht përmes avullimit të djersës nga lëkura, gjë që ndihmon në uljen e temperaturës trupore. Por kur ajri është i lagësht, ky proces bëhet më pak efektiv.
“Ka më shumë lagështi në ajër dhe, për këtë arsye, forca që nxit avullimin zvogëlohet,” shpjegon Jay.
Edhe shpejtësia e erës luan rol. Kjo është arsyeja pse ushtrimet në ambiente të mbyllura me pak qarkullim ajri mund të rrisin rrezikun e stresit termik.
Shkurtoni kohëzgjatjen ose ulni intensitetin
Kur nuk mund ta shmangni vapën, konsideroni ushtrime më të shkurtra dhe bëni më shumë pushime.
“Ndonjëherë një shëtitje e shkurtër në mëngjes ose disa lëvizje të lehta brenda shtëpisë janë më të sigurta dhe më realiste sesa përpjekja për t’iu përmbajtur me çdo kusht rutinës së zakonshme,” thotë García-Ëitulski.
Kushtet më të nxehta shkaktojnë më shumë stres termik. Njerëzit lodhen më shpejt, djersijnë më shumë, mund të ndihen të trullosur ose të parehatshëm, shpesh flenë më keq dhe aktiviteti fizik bëhet më pak tërheqës dhe, në disa raste, më pak i sigurt.
Rebecca Stearns, kineziologe në Institutin Korey Stringer në Universitetin e Connecticut-it, rekomandon që gjatë pushimeve të ushtrimeve të gjeni një ambient më të freskët.
“Nëse mund të hyni në një vend me ajër të kondicionuar, ose të paktën në hije me ujë të ftohtë dhe ventilator, merrni kohë për të filluar realisht ftohjen e trupit,” thotë ajo.
Ftohuni në mënyrë më efikase
Mund të tundoheni të përdorni kompresa me akull, por Stearns thotë se ato kanë një efekt ftohës më të kufizuar sesa mendohet, sepse mbulojnë vetëm një pjesë të vogël të lëkurës.
Një metodë më efektive është zhytja e pjesëve të trupit (si duart dhe parakrahët) në ujë të ftohtë. Mund të funksionojë edhe hedhja e ujit mbi trup.
“Nëse aplikoni ujë në sipërfaqen e lëkurës dhe ai avullon, po kryeni të njëjtën punë që bën djersa pa pasur nevojë të djersiteni aq shumë,” thotë Jay.
Kjo i lejon trupit të dërgojë më shumë gjak drejt muskujve për furnizimin me oksigjen.
Po ashtu, një peshqir i lagur dhe i ftohtë, i vendosur vazhdimisht mbi krahë, këmbë dhe trungun e trupit, mund të ndihmojë në uljen e temperaturës.
Ftohuni para se të ushtroni
Edhe ftohja e trupit përpara ushtrimeve mund të jetë shumë e dobishme. Studimet tregojnë se ulja e temperaturës trupore para aktivitetit fizik krijon një rezervë më të madhe sigurie përpara se nxehtësia të bëhet e rrezikshme.
“Ulja e lehtë e temperaturës së trupit para se të dilni në vapë ju jep më shumë kohë përpara se kushtet të bëhen të rrezikshme,” thotë Stearns.
Një mënyrë për ta bërë këtë është konsumimi i një përzierjeje me akull të grimcuar dhe ujë shumë të ftohtë (ice slurry), e cila është treguar se ul temperaturën e trupit dhe përmirëson performancën gjatë ushtrimeve.
