Çmimet globale të ushqimeve pritet të rriten me 11.8% këtë vit dhe me 4.8% në vitin 2027, ndërsa ndikimi më i madh pritet të ndihet te kulturat bujqësore, drithërat, frutat dhe perimet, si dhe te produktet e qumështit, sipas Oxford Economics.
Kjo vjen në një kohë kur temperaturat ekstreme dhe thatësira në Evropë kanë dëmtuar të mbjellat, ndërsa fermerët po përballen gjithashtu me çmime të larta të energjisë dhe plehrave kimike, situatë e përkeqësuar nga luftërat në Lindjen e Mesme dhe në Ukrainë.
Pas valës së të nxehtit në Evropë, Coceral, shoqata evropiane e tregtisë së drithërave dhe farave vajore me seli në Bruksel, publikoi në korrik një përditësim të jashtëzakonshëm, duke ulur parashikimin e saj për prodhimin e kombinuar të drithërave në BE-27 dhe Mbretërinë e Bashkuar nga 295.5 milionë tonë në 286.6 milionë tonë. Kjo krahasohet me 310 milionë tonë të korrura në vitin 2025.
Prodhimi i drithërave në Gjermani pritet të bjerë me 7% këtë vit pas thatësirës së madhe dhe valëve të të nxehtit, sipas AFP-së, e cila i referohet një paralajmërimi të Shoqatës Gjermane të Fermerëve të martën. Ajo parashikoi një prodhim prej 41.9 milionë tonësh. Ndërsa vala e të nxehtit shkaktoi dëme të konsiderueshme, fermerët po përballen gjithashtu me kosto më të larta për shkak të ndërprerjeve në furnizimin me naftë dhe lëndë të tjera të para, pas bllokimit të Ngushticës së Hormuzit për shkak të luftës me Iranin. Oxford Economics thotë se ndikimi më i madh në çmimet globale të ushqimeve vjen nga “lufta SHBA-Iran dhe ndikimi i saj te inputet e prodhimit ushqimor, kryesisht nafta (nafta dizel), gazi natyror dhe plehrat kimike”, tha për Euronews Business Tomas Dvorak, ekonomist i lartë.
Oxford Economics tha se çmimet globale të naftës dizel u rritën me 36% në korrik krahasuar me një vit më parë, pjesërisht për shkak të ndërprerjeve në Ngushticën e Hormuzit, ndërsa çmimet e plehrave kimike parashikohet të rriten me 22% këtë vit.
Në të njëjtën kohë, lufta në Ukrainë po ndikon gjithashtu ndjeshëm në çmimet globale të ushqimeve.
Drithërat përbëjnë 25% të indeksit global të çmimeve të ushqimeve dhe të dyja vendet “së bashku përbëjnë pak më pak se 30% të eksporteve totale globale të grurit dhe mbi 10% të eksporteve të misrit”, tha Dvorak.
Sulmet ndaj porteve, terminaleve të ngarkimit dhe anijeve ruse e ukrainase, si dhe ndërprerjet e eksporteve të drithërave përmes Detit të Zi dhe Detit Azov, mund të prekin një kapacitet vjetor eksporti prej 86 milionë tonësh drithëra 52 milionë tonë nga Rusia dhe 34 milionë tonë nga Ukraina ekuivalent me pothuajse 17% të eksporteve globale të drithërave, sipas raportit.
Sipas Organizatës së OKB-së për Ushqimin dhe Bujqësinë, çmimet globale të produkteve ushqimore bazë ishin 1% më të larta në korrik krahasuar me një vit më parë, ndërsa çmimet e drithërave u rritën me 6.9% dhe ato të vajrave bimore me rreth 17.3%.
Indeksi global i çmimeve të ushqimeve i Oxford Economics ndjek çmimet e mallrave bazë, ndaj një rritje e këtij indeksi nuk përkthehet automatikisht në një rritje të barabartë të çmimeve në supermarket.
Rritja e parashikuar për vitin 2026 është ende më e ulët se rritja prej 14.2% e regjistruar në vitin 2022.
Cilat çmime mund të preken më shumë?
“Ndikimi më i madh do të jetë te kulturat bujqësore, drithërat, frutat dhe perimet dhe produktet e qumështit”, tha Dvorak për Euronews Business, duke shtuar se këto janë më të prekshmet nga thatësirat dhe temperaturat e larta.
“Kjo do të reflektohet gjithashtu në çmimet e produkteve të përpunuara , bukës, djathit, verës ose vajit”, vijoi ai. Nga ana tjetër, produkte të tilla si mishi pritet të preken më pak. Si një kulturë bujqësore që kërkon shumë plehra kimike, gruri është nën presionin më të madh, me çmimet që pritet të rriten me 36% krahasuar me një vit më parë, duke arritur në 6.92 dollarë për bushel ekuivalent me rreth 27 kilogramë grurë, në tremujorin e tretë të vitit 2026, sipas studiuesve. Gruri përdoret në produkte të përpunuara si buka, makaronat, drithërat e mëngjesit dhe biskotat.
“Për ushqimet e freskëta, kryesisht frutat dhe perimet, ndikimi do të jetë relativisht i shpejtë dhe ka gjasa të shihet në çmimet për konsumatorët brenda dy deri në tre muajve. Për ushqimet e përpunuara, vonesat priren të jenë më të gjata, duke pasur parasysh kohën e nevojshme për korrjen dhe përpunimin. Atje, ne presim që ndikimi maksimal në çmimet për konsumatorët të ndihet pas rreth gjashtë deri në nëntë muajsh”, tha Dvorak.
Kjo do të thotë se çmimet e ushqimeve të freskëta mund të fillojnë të reflektojnë këto probleme midis tetorit dhe nëntorit 2026, ndërsa ndikimi më i madh në çmimet e ushqimeve të përpunuara mund të ndihet midis shkurtit dhe majit 2027.
Jed Cartledge, ekonomist i mallrave bujqësore në Oxford Economics, tha se goditja ndaj çmimeve të ushqimeve mund të rezultojë më e rëndë se sa parashikohet, pasi ndikimi i plotë i sulmeve në Detin e Zi ende po shfaqet dhe një fenomen i fortë El Niño kërcënon të mbjellat edhe përtej Evropës.
Megjithatë, ai shtoi se çmimet më të larta të grurit mund t’i bëjnë ekonomikisht të leverdishme rrugët alternative dhe më të kushtueshme të eksportit, duke ndihmuar në kompensimin e një pjese të ndërprerjeve.
