Kostot e huamarrjes afatgjatë në disa prej ekonomive më të mëdha të botës arritën nivele të reja rekord, për shkak të shqetësimeve mbi inflacionin, nivelet e borxhit publik dhe shpenzimet për Inteligjencën Artificiale (AI), sipas BBC.
Norma e interesit për huamarrjen e SHBA-së me afat 30-vjeçar arriti të martën në 5.33%, niveli më i lartë që nga qershori 2007, ndërsa borxhi afatgjatë i Mbretërisë së Bashkuar arriti në 5.85%. Lëvizje të ngjashme u vunë re edhe në Gjermani dhe Japoni.
Normat e interesit për obligacionet të cilat janë një formë borxhi njihen si yield-e dhe mund të ndikojnë drejtpërdrejt në kostot e huamarrjes që konsumatorët paguajnë për hipotekat, kreditë për makina dhe kartat e kreditit.
Rritja e çmimeve të naftës është faktori kryesor pas kësaj rritjeje të fundit të yield-eve të obligacioneve, pasi investitorët druhen se inflacioni mund të rritet sërish ndjeshëm.
Nëse kjo ndodh, bankat qendrore mund të zgjedhin të rrisin normat e interesit për të frenuar inflacionin.
Të martën, çmimi i një fuçie nafte Brent, standardi global për çmimet e naftës, kaloi 90 dollarët, pas rritjes së tensioneve lidhur me konfliktin në Lindjen e Mesme.
Rritja e fundit erdhi pasi Presidenti Donald Trump kërcënoi se do të bombardonte Omanin, një aleat i SHBA-së nëse ai “pengon” bisedimet me Iranin për rihapjen e rrugës ujore të Ngushticës së Hormuzit.
SHBA-ja dhe Omani kanë zhvilluar secili veçmas negociata me qeverinë iraniane për rihapjen e këtij kalimi strategjik, i cili është jetik për furnizimin global me naftë dhe për tregtinë e mallrave të tjera. Mbyllja në masë të madhe e ngushticës për gati gjashtë muaj, për shkak të luftës SHBA-Izrael me Iranin, ka shkaktuar ndërprerje në furnizimin me naftë, duke çuar në rritjen e çmimeve.
Përveç rritjes së kostos së karburantit për automjetet, çmimet e larta globale të naftës mund të sjellin rritje të çmimeve në të gjithë ekonominë, pasi kompanitë ua kalojnë konsumatorëve kostot më të larta me të cilat përballen, duke nxitur inflacionin.
Nafta është një faktor kyç në aktivitetin e biznesit. Në shumicën e rasteve, mallrat transportohen me kamionë ose furgonë.
John Canavan, analist kryesor në Oxford Economics, i tha BBC-së se rreziku i inflacionit nga çmimet më të larta të naftës, së bashku me nivelet e larta të borxhit publik dhe pasigurinë rreth shumave të mëdha që po investohen në AI dhe se kur këto investime do të japin rezultat, po kontribuojnë të gjitha në rritjen e kostove të huamarrjes.
Ai tha se kjo mund të çojë si pasojë në norma më të larta të interesit për hipotekat dhe në kosto më të larta të huamarrjes për kreditë e makinave për konsumatorët.
Yield-et më të larta, paralajmëroi ai, do të nënkuptonin se kompanitë mund të duhet të paguajnë më shumë për të marrë hua dhe mund t’ua kalojnë këtë kosto klientëve.
“Kjo i shtohet ndikimit të përgjithshëm inflacionist”, tha ai, duke shtuar se në planin afatgjatë rreziku është që inflacioni më i lartë të ngadalësojë rritjen ekonomike.
Investitorët në obligacione zakonisht kërkojnë kthime më të larta ose yield-e më të larta, nëse inflacioni është i lartë ose nëse presin që ai të mbetet i lartë në të ardhmen. Qeveritë dhe kompanitë shesin obligacione, në thelb një premtim për shlyerjen e borxhit për të mbledhur para për shpenzime dhe, në këmbim, paguajnë interes.
Përveç frikës nga inflacioni, Canavan tha se në mbarë botën ka pasur një “kundërshtim” nga investitorët në tregun e obligacioneve ndaj politikave të përgjithshme financiare dhe planeve të shpenzimeve të një sërë qeverish.
Situata financiare e Mbretërisë së Bashkuar dhe nivelet e huamarrjes kanë bërë që kryeministri Andy Burnham t’u garantojë tregjeve të obligacioneve se është i përkushtuar t’u përmbahet kufijve ekzistues të huamarrjes së qeverisë, të njohur si rregullat fiskale.
Kostot e huamarrjes u rritën lehtë kur ai mori drejtimin e Partisë Laburiste nga Sir Keir Starmer këtë verë.
Përpara angazhimeve për rregullat fiskale, investitorët kishin vlerësuar se Burnham kishte më shumë gjasa të rriste huamarrjen publike tashmë të lartë të Britanisë, veçanërisht pas komenteve të tij vitin e kaluar se Mbretëria e Bashkuar duhej “të dilte nga kjo gjendje varësie ndaj tregjeve të obligacioneve”.
Ekonomistët e Capital Economics thanë në një shënim se rritjet më të mëdha të kostove të huamarrjes afatgjatë po shiheshin në “SHBA, Mbretërinë e Bashkuar, Francë, Itali dhe Japoni, ku, në shkallë të ndryshme, perspektiva fiskale është më problematike”.
Ata thanë se situata nuk përbënte një “krizë të tregut të obligacioneve”, por shtuan: “Ka arsye racionale që investitorët të kërkojnë kthime më të larta nga borxhi afatgjatë i qeverive: pasiguri më e madhe gjeopolitike dhe inflacioniste, pikëpyetje mbi politikën monetare të SHBA-së dhe pozicione fiskale të paqëndrueshme.”
Canavan tha se kostot e huamarrjes afatgjatë në SHBA po nxiteshin gjithashtu nga një “ritëm rekord” i huamarrjes së kompanive javët e fundit, kryesisht për zhvillimin dhe ndërtimin e infrastrukturës së AI dhe qendrave të të dhënave. Megjithatë, për shkak të pasigurisë rreth qindra miliardë dollarëve që po investohen në AI, si dhe rreziqeve të mundshme, investitorët po kërkojnë kthime më të larta për paratë që japin hua.
“Yield-et po shqetësojnë njerëzit sepse sinjalizojnë një mjedis më të shtrënguar dhe huamarrja do të bëhet më e shtrenjtë”, tha Kim Forrest, drejtuese e investimeve në Bokeh Capital Partners.
“Sidomos në gjithë këtë histori të AI-së, ku koha se kur investimet do të shlyhen është e pasigurt. Kjo krijon një mjedis investimi nervoz.”
