Tregu global i ushqimeve po përballet me një kombinim gjithnjë e më të rrezikshëm faktorësh, nga sulmet në Detin e Zi dhe problemet me transportin, te rritja e kostove të plehrave kimike, mungesa e financimit për fermerët dhe kushtet ekstreme të motit.
CNBC e përshkruan situatën si një “stuhi perfekte”, ndërsa paralajmëron se presionet mbi prodhimin e drithërave dhe zinxhirët e furnizimit mund të sjellin një dimër të vështirë dhe rritje të mëtejshme të çmimeve të ushqimeve.
Një nga shqetësimet kryesore mbetet Deti i Zi. Rusia dhe Ukraina vazhdojnë të godasin infrastrukturën portuale të njëra-tjetrës, duke krijuar pengesa në eksportet nga një prej zonave më të rëndësishme të prodhimit të drithërave në Europë.
Dy vendet përbëjnë së bashku rreth një të katërtën e eksporteve globale të drithërave. Deri në qershor, ato kishin eksportuar afro 100 milionë tonë metrikë drithëra brenda një viti.
Por sulmet e fundit ndaj terminaleve të eksportit, cisternave dhe anijeve të tjera në Detin e Zi kanë rritur ndjeshëm rrezikun për kompanitë e transportit. Sigurimi i anijeve është bërë më i vështirë, duke bërë që disa operatorë të shmangin portet e rajonit.
Edhe rrugët alternative nuk po funksionojnë pa probleme. Niveli i ulët i ujit në Danub po kufizon transportin, ndërsa punimet në rrjetin hekurudhor të Europës Lindore kanë krijuar pengesa të tjera.
Problemet nuk kufizohen vetëm në luftën Rusi-Ukrainë. Vështirësitë e lundrimit në Ngushticën e Hormuzit dhe ulja e niveleve të lumenjve kryesorë europianë, përfshirë Rinin dhe Danubin, po ushtrojnë presion të ri mbi zinxhirët ndërkombëtarë të furnizimit.
Pasojat po reflektohen edhe te çmimet. Indeksi i Çmimeve të Ushqimeve i FAO-s u rrit në 131.1 pikë në korrik, nga 130.3 pikë në qershor, niveli më i lartë në më shumë se tre vjet. Çmimet e drithërave u rritën me 3.4% brenda muajit, ndërsa gruri shënoi një rritje prej 5.8%.
Fermerët po përballen ndërkohë me një tjetër problem: kostot e larta të plehrave kimike, karburanteve dhe fuqisë punëtore po ngushtojnë marzhet e fitimit.
Sipas analistëve, nëse një numër i madh fermerësh arrijnë në përfundimin se mbjelljet nuk janë më ekonomikisht të leverdishme, kjo mund të ndikojë drejtpërdrejt te prodhimi dhe siguria globale ushqimore.
Kryeekonomistja e CoBank, Jackie Fatka, paralajmëron se likuiditeti i fermerëve është i kufizuar dhe se disa prej tyre nuk mund të sigurojnë materialet e nevojshme për sezonin e ardhshëm pa financime ose kapital shtesë.
Shqetësime të ngjashme ka edhe në Europë, ku ekziston frika se fermerët në Rusi, Ukrainë dhe vende të tjera mund të reduktojnë mbjelljet dimërore për shkak të fitimeve të ulëta dhe vështirësive në sigurimin e financimeve.
Një tjetër element që rëndon situatën është moti ekstrem. Vera shumë e nxehtë në Europë ka reduktuar kullotat dhe sasinë e barit dhe sanës për bagëtitë, duke rritur rrezikun që fermerët të detyrohen të zvogëlojnë tufat për shkak të kostove të ushqimit.
Në SHBA, vëmendja është përqendruar te prodhimi i misrit, pas një pranvere shumë të lagësht dhe përdorimit më të ulët të plehrave kimike. Nëse rendimentet rezultojnë më të dobëta se pritshmëritë, çmimet mund të marrin një tjetër goditje në rritje.
Në sfond mbetet edhe rreziku i një El Niño të fortë, i cili mund të shtojë paqëndrueshmërinë e motit në hemisferën jugore dhe të krijojë probleme të reja për prodhimin bujqësor.
“Është një përzierje e jashtëzakonshme problemesh dhe nuk dimë se si do të zhvillohen. Është një stuhi perfekte”, përmbledh analisti i tregtisë dhe produkteve bujqësore Noel Fryer. /skyweb.al
