Data e skadencës gjendet pothuajse në çdo ushqim të paketuar dhe ndikon çdo ditë në miliarda vendime blerjeje. Por ajo nuk u vendos nga një person apo institucion i vetëm.
Historia e saj lidhet me konservimin e ushqimeve, industrializimin e prodhimit dhe shfaqjen e supermarketeve, ku konsumatori nisi t’i zgjidhte vetë produktet e mbyllura në paketim.
Hapi i parë i madh u hodh në vitin 1795, kur Napoleon Bonaparti ofroi 12 mijë franga për këdo që do të gjente një mënyrë për ruajtjen e ushqimit të ushtrisë franceze.
Çmimin e fitoi pastiçieri Nicolas Appert, i cili zhvilloi metodën e ruajtjes në enë qelqi të mbyllura. Në vitin 1810, britaniku Peter Durand patentoi konservimin në enë metalike, duke hapur rrugën për prodhimin e konservave.
Datat mbi produktet nisën të shfaqeshin shumë më vonë. Marks & Spencer i përdori ato fillimisht në vitet 1950 për t’u treguar drejtuesve të dyqaneve se cilat mallra duhej të shiteshin të parat.
Në vitin 1972 datat u vendosën mbi ushqimet e ekspozuara në dyqane, ndërsa një vit më vonë u përdor publikisht shënimi “të shitet deri më”. Në SHBA, kërkesa për data të kuptueshme nga konsumatorët u forcua gjatë viteve 1970.
Megjithatë, jo çdo datë mbi paketim do të thotë se ushqimi bëhet menjëherë i rrezikshëm. Shënimi “preferohet të konsumohet para” lidhet kryesisht me cilësinë. Pas kësaj date produkti mund të jetë ende i sigurt, por të ketë humbur shijen, aromën ose freskinë.
Ndërsa shënimi “të konsumohet deri më” lidhet me sigurinë dhe përdoret për ushqimet që prishen shpejt. Konsumimi i tyre pas datës së përcaktuar mund të sjellë rrezik për shëndetin.
Në Bashkimin Europian, rregullat përcaktohen kryesisht nga Rregullorja 1169/2011. Megjithatë, jetëgjatësinë konkrete të produktit dhe datën në paketim e përcakton prodhuesi, bazuar te përbërja, përpunimi, ambalazhimi dhe kushtet e ruajtjes.
Standardet ndërkombëtare orientohen nga Codex Alimentarius, i krijuar në vitin 1963 nga FAO dhe Organizata Botërore e Shëndetësisë. Ky sistem përcakton udhëzime, por nuk zëvendëson legjislacionin kombëtar apo atë europian.
Sot datat llogariten dhe printohen automatikisht në linjat e prodhimit. Sistemi merr datën e prodhimit, shton periudhën e miratuar të jetëgjatësisë dhe e vendos rezultatin mbi paketim, së bashku me numrin e lotit.
Kështu, data e vogël mbi qumështin, kosin apo kutinë e drithërave nuk tregon gjithmonë të njëjtën gjë: njëra paralajmëron fundin e cilësisë optimale, ndërsa tjetra kufirin e sigurisë për konsum. /skyweb.al
