Shtetet e Bashkuara, Danimarka dhe Groenlanda kanë arritur një marrëveshje të re sigurie, pas muajsh tensionesh të shkaktuara nga kërkesat e presidentit Donald Trump për marrjen e kontrollit mbi territorin arktik.
Marrëveshja parashikon zgjerimin e rolit ushtarak amerikan në Groenlandë dhe kufizimin e pranisë së vendeve që Uashingtoni i konsideron kundërshtare, veçanërisht Rusisë dhe Kinës.
Trump deklaroi se dokumenti i jep SHBA-së “kontroll të përhershëm mbi sigurinë” e Groenlandës dhe mundësinë për të ndërmarrë masat që konsideron të nevojshme për mbrojtjen e territorit.
Sipas të dhënave të bëra publike deri tani, asnjë vend kundërshtar i SHBA-së nuk do të mund të vendosë baza ushtarake apo të kryejë investime të ndjeshme në Groenlandë pa miratimin e Uashingtonit.
Marrëveshja parashikon gjithashtu të drejta pa afat për aksesin, bazimin e trupave dhe fluturimet ushtarake amerikane. Këto të drejta do të vazhdojnë të zbatohen edhe nëse Groenlanda shpall pavarësinë në të ardhmen.
Vendet që nuk janë pjesë e NATO-s nuk do të lejohen të ndërtojnë baza ushtarake në territor. Kufizime parashikohen edhe për investimet e huaja në miniera, infrastrukturë dhe sektorë të tjerë strategjikë.
Danimarka, megjithatë, këmbëngul se marrëveshja nuk i kalon SHBA-së pronësinë apo sovranitetin mbi Groenlandën.
Kryeministrja daneze Mette Frederiksen deklaroi se dokumenti njeh integritetin territorial të Mbretërisë së Danimarkës dhe të drejtën e popullit të Groenlandës për vetëvendosje.
Edhe kryeministri i Groenlandës, Jens-Frederik Nielsen, e përshëndeti marrëveshjen, duke thënë se ajo forcon sigurinë e Groenlandës, Danimarkës dhe Shteteve të Bashkuara, ndërsa respekton interesat e banorëve vendas.
Dokumenti pritet të nënshkruhet gjatë punimeve të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara. Përpara hyrjes në fuqi, ai duhet të kalojë procedurat përkatëse parlamentare.
Teksti i plotë nuk është publikuar ende. Për këtë arsye mbetet e paqartë se deri ku shkojnë të drejtat e reja amerikane dhe nëse Uashingtoni do të mund të ndërtojë struktura ushtarake pa miratimin paraprak të Danimarkës dhe Groenlandës.
Shtetet e Bashkuara kanë tashmë të drejta të gjera ushtarake në Groenlandë, në bazë të marrëveshjes së vitit 1951 me Danimarkën.
Aktualisht, më shumë se 100 ushtarakë amerikanë ndodhen në bazën Pituffik, në veriperëndim të territorit. Baza përdoret për paralajmërimin raketor, mbikëqyrjen hapësinore dhe kontrollin e zonës së Arktikut.
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, e cilësoi marrëveshjen “historike”, duke deklaruar se ajo u jep zgjidhje afatgjatë shqetësimeve të Uashingtonit për sigurinë e Groenlandës.
Interesi amerikan lidhet me pozicionin strategjik të ishullit në Arktik, por edhe me rezervat e mëdha të mineraleve të rralla, të nevojshme për teknologjitë moderne, telefonat celularë dhe automjetet elektrike.
Marrëveshja nuk e vendos Groenlandën nën pronësinë amerikane, siç kishte kërkuar më herët Trump. Ajo i jep, megjithatë, Uashingtonit një rol ushtarak më të fortë dhe të drejta sigurie pa afat, ndërsa Danimarka dhe Groenlanda deklarojnë se sovraniteti dhe vetëvendosja mbeten të paprekura. /skyweb.al
