Shtetet e Bashkuara, Danimarka dhe Groenlanda kanë arritur një marrëveshje të re sigurie, e cila i garanton Uashingtonit akses ushtarak të përhershëm në territorin strategjik të Arktikut.
Presidenti Donald Trump e paraqiti marrëveshjen si sigurimin e “kontrollit të përhershëm” amerikan mbi sigurinë e Groenlandës, por dokumenti nuk ndryshon sovranitetin e ishullit dhe nuk e kalon atë nën pronësinë e SHBA-së.
Sipas Trump, marrëveshja adreson shqetësimet e sigurisë kombëtare të Shteteve të Bashkuara dhe nuk do të ketë kosto për palën amerikane.
Presidenti deklaroi se SHBA-ja do të ketë mundësinë të ndërmarrë çdo veprim të nevojshëm për mbrojtjen e Groenlandës dhe kontinentit të Amerikës së Veriut.
Teksti i plotë nuk është bërë ende publik. Megjithatë, një zyrtar amerikan ka zbuluar disa nga pikat kryesore të dokumentit.
Marrëveshja i garanton SHBA-së të drejta të përhershme për aksesin, vendosjen e trupave, përdorimin e bazave dhe fluturimet ushtarake mbi Groenlandë.
Uashingtoni do të ketë gjithashtu mundësi të shtojë numrin e instalimeve dhe bazave ushtarake në ishull, në varësi të nevojave të sigurisë.
Një tjetër pikë e rëndësishme është ndalimi i vendeve jashtë NATO-s për të ngritur baza ushtarake ose për të vendosur trupa në Groenlandë.
Masa synon drejtpërdrejt Rusinë dhe Kinën, të cilat konsiderohen nga Uashingtoni si rivalët kryesorë në garën për kontrollin strategjik të Arktikut.
Marrëveshja vendos gjithashtu mekanizma për të penguar investimet kineze dhe ruse në sektorë të ndjeshëm, si minierat, energjia, telekomunikacioni dhe infrastruktura kritike.
Sipas zyrtarit amerikan, Kina dhe Rusia nuk do të mund të ndërtojnë baza, të dërgojnë forca ushtarake apo të kontrollojnë investime që mund të rrezikojnë sigurinë e Groenlandës dhe SHBA-së.
Të drejtat e reja amerikane do të vazhdojnë të zbatohen edhe nëse Groenlanda shkëputet nga Danimarka dhe bëhet një shtet plotësisht i pavarur.
Megjithatë, mbetet e paqartë se sa ndryshon marrëveshja e re nga kuadri ekzistues. Që nga viti 1951, SHBA-ja gëzon të drejta të gjera për praninë dhe aktivitetin ushtarak në Groenlandë.
Aktualisht, amerikanët operojnë bazën hapësinore Pituffik, ku ndodhen rreth 150 ushtarakë dhe personel mbështetës. Baza përdoret për paralajmërimin raketor, mbikëqyrjen hapësinore dhe kontrollin e zonës së Arktikut.
Gjatë Luftës së Ftohtë, prania amerikane në Groenlandë ishte shumë më e madhe, por u reduktua gradualisht pas rënies së Bashkimit Sovjetik.
Marrëveshja e re pritet ta përmbysë këtë tendencë, duke hapur rrugën për shtimin e trupave, bazave dhe kapaciteteve të mbrojtjes amerikane në ishull.
Kryeministrja daneze Mette Frederiksen e cilësoi marrëveshjen zhvillim pozitiv, duke theksuar se ajo forcon sigurinë në Arktik, Atlantikun e Veriut, NATO dhe Europë.
Danimarka dhe qeveria e Groenlandës këmbëngulin se marrëveshja respekton sovranitetin e Mbretërisë së Danimarkës dhe të drejtën e groenlandezëve për vetëvendosje.
Kryeministri i Groenlandës, Jens-Frederik Nielsen, kishte deklaruar më herët se ishulli nuk do të hiqte dorë nga sovraniteti dhe nuk do të pranonte t’i kalonte SHBA-së.
Dokumenti pritet të nënshkruhet javën e ardhshme në Nju Jork, gjatë punimeve të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara. Më pas duhet të kalojë procedurat parlamentare në Danimarkë dhe Groenlandë.
Marrëveshja vjen pas një krize të gjatë diplomatike, gjatë së cilës Trump kërkoi marrjen e Groenlandës dhe nuk përjashtoi as përdorimin e forcës. Ai kërcënoi gjithashtu me tarifa më të larta vendet europiane që kundërshtonin planin e tij.
Në praktikë, Trump nuk arriti ta vendoste Groenlandën nën pronësinë amerikane. Por marrëveshja i jep SHBA-së akses ushtarak pa afat, mundësinë për të zgjeruar praninë e saj dhe rol vendimtar në bllokimin e ndikimit rus dhe kinez.
Rëndësia e Groenlandës lidhet me pozicionin mes Amerikës së Veriut dhe Europës, kontrollin e rrugëve të reja detare që po hapen nga shkrirja e akullit dhe rezervat e mëdha të mineraleve të rralla.
Për këtë arsye, marrëveshja pritet të kthehet në kuadrin kryesor të bashkëpunimit mes SHBA-së, Danimarkës dhe Groenlandës në një Arktik ku konkurrenca mes fuqive të mëdha po bëhet gjithnjë e më e fortë. /skyweb.al
