Shqipëria ka miratuar një rregullore të re për navigimin ajror, duke përafruar kërkesat teknike dhe operacionale me standardet më të fundit të Bashkimit Europian.
Ndryshimet lidhen me mënyrën se si përcaktohen rrugët ajrore dhe procedurat që përdorin avionët gjatë afrimit dhe uljes në aeroporte.
Rregullorja është miratuar me urdhrin nr. 219, datë 9 tetor 2026, të ministrit të Infrastrukturës dhe Energjisë, Enea Karakaçi, dhe është botuar në Fletoren Zyrtare të datës 22 tetor.
Ajo përafron rregulloren europiane nr. 2018/1048, të ndryshuar në mars 2025, dhe vendos kërkesa për përdorimin e navigimit të bazuar në performancë, i njohur ndërkombëtarisht si PBN (Performance-Based Navigation).
Por çfarë do të thotë kjo në praktikë?
Tradicionalisht, avionët kanë përdorur një rrjet pajisjesh të instaluara në tokë për të orientuar lëvizjen e tyre në hapësirën ajrore dhe për t’u afruar drejt aeroporteve.
Navigimi i bazuar në performancë krijon mundësinë e përcaktimit të rrugëve ajrore sipas aftësive dhe saktësisë së sistemeve të navigimit të avionëve, duke përdorur, ndër të tjera, teknologjitë satelitore.
Kjo mundëson projektimin e trajektoreve më të përshtatshme të fluturimit, duke përmirësuar përdorimin e hapësirës ajrore dhe duke krijuar mundësi për uljen e distancave të përshkuara, konsumit të karburantit dhe emetimeve, kur kushtet operacionale e lejojnë.
Rregullorja e re përcakton se ofruesit e shërbimeve të trafikut ajror dhe operatorët përgjegjës të aerodromeve duhet të hartojnë procedurat e afrimit instrumental sipas specifikimeve të navigimit të bazuar në performancë.
Këto procedura kanë rëndësi veçanërisht gjatë afrimit drejt pistës, kur pilotët mbështeten te instrumentet dhe sistemet e navigimit për të ndjekur trajektoren e përcaktuar të fluturimit.
Dokumenti përcakton gjithashtu kërkesa teknike për rrugët standarde të nisjes dhe mbërritjes në aeroporte, të njohura si SID dhe STAR, si dhe për procedurat e afrimit RNP.
Një nga afatet më të rëndësishme të rregullores është data 6 qershor 2030, nga e cila parashikohet zbatimi i kërkesës për përdorimin ekskluziv të procedurave të navigimit të bazuar në performancë, me përjashtimet e përcaktuara në dokument.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se të gjitha pajisjet tradicionale të navigimit do të hiqen nga përdorimi.
Rregullorja kërkon që ofruesit e shërbimeve të ruajnë aftësinë për të garantuar navigimin edhe në situata kur sistemet satelitore ose teknologjitë e tjera nuk janë të disponueshme për shkak të rrethanave të paparashikuara.
Për këtë arsye, duhet të ruhet një rrjet pajisjesh konvencionale të navigimit, së bashku me infrastrukturën përkatëse të komunikimit dhe mbikëqyrjes.
Për zbatimin e ndryshimeve, ofruesit e shërbimeve të navigimit ajror duhet të hartojnë plane tranzicioni, të cilat duhet të konsultohen me operatorët e aeroporteve, përdoruesit e hapësirës ajrore dhe institucionet e tjera përkatëse.
Këto plane duhet të miratohen nga Autoriteti i Aviacionit Civil, i cili është ngarkuar edhe me ndjekjen dhe zbatimin e rregullores.
Urdhri i ri shfuqizon rregulloren e mëparshme të vitit 2020 dhe përbën një tjetër hap në përafrimin e kuadrit shqiptar të aviacionit me atë europian.
Ndryshimet janë me karakter teknik dhe institucional, ndaj nuk nënkuptojnë ndryshim të menjëhershëm të itinerareve të fluturimeve apo të procedurave që përdoren aktualisht në aeroportet shqiptare.
Zbatimi konkret do të varet nga planet e miratuara të tranzicionit dhe përmbushja e kërkesave të reja teknike. /skyweb.al
