Bërtitja është një nga shprehjet më të forta dhe më të drejtpërdrejta të emocioneve njerëzore. Ajo shfaqet në momente të frikës, dhimbjes, gëzimit, triumfit apo tensionit, dhe ndonjëherë del prej nesh pa mundur ta kontrollojmë. Edhe pse shpesh e lidhim me situata negative, britma është një mekanizëm shumë më kompleks sesa duket, me rrënjë të thella biologjike, psikologjike dhe sociale.
Në thelb, një britmë nuk është thjesht “zë i lartë”. Ajo ka karakteristika të veçanta akustike që truri ynë i dallon menjëherë si sinjal me rëndësi. Studiuesit e quajnë këtë cilësi akustike “roughness”, një ashpërsi e tingullit që e bën britmën të hyjë drejtpërdrejt në zonat e trurit që përpunojnë emocionet dhe alarmet. Për këtë arsye, britmat janë shumë të vështira për t’u injoruar, qofshin ato të frikshme, të dhimbshme apo gëzimore.
Në situata të frikshme ose të rrezikshme, britma ka funksion mbrojtës. Nëse dikush sheh një aksident, një zjarr, një kërcënim të menjëhershëm, reagimi i parë është shpesh britma. Ky zë i fortë është një alarm i lindur që jo vetëm shpreh frikën, por paralajmëron të tjerët për rrezikun dhe kërkon ndihmë. Edhe në dhimbje të fortë fizike, njeriu ulërin instinktivisht—jo për dramë, por sepse trupi kërkon një mënyrë të menjëhershme shkarkimi dhe komunikimi të asaj që po ndodh.
Zemërimi gjithashtu e gjen shpesh shprehjen në britmë. Kur emocionet rriten dhe tensioni ndërtohet, zëri i lartë duket si mënyra më e shpejtë për të nxjerrë jashtë atë shpërthim emocional që fjalët e zakonshme nuk arrijnë ta mbajnë. Në konflikte, njerëzit shpesh nuk bërtasin sepse duan të lëndojnë dikë tjetër, por sepse po kërkojnë të dëgjohen në një moment kur emocionet e tyre po tejkalojnë logjikën.
Megjithatë, britmat nuk janë vetëm pasojë e emocioneve negative. Njerëzit bërtasin edhe kur janë jashtëzakonisht të lumtur, të entuziazmuar ose të çliruar. Gëzimi i papërmbajtur shpesh vjen me një shpërthim zëri—kur ekipi i preferuar shënon një gol në sekondat e fundit, kur dikush fiton diçka që ka pritur gjatë, kur vjen një lajm i madh i mirë, apo edhe gjatë ngjarjeve festive. Britma në këto raste nuk është nxitim, është shprehje e pastër emocioni, një mënyrë natyrale e trupit për të mos e mbajtur brenda energjinë e fortë pozitive.
Studimet tregojnë se truri ynë reagon madje edhe më shpejt ndaj britmave pozitive sesa ndaj atyre alarmuese. Kjo tregon se njerëzit i njohin britmat e gëzimit si sinjale të rëndësishme sociale—si forma për të ndarë momente, për të lidhur njerëzit mes tyre dhe për të krijuar bashkëpërjetim emocional. Në një koncert, në një ndeshje futbolli, në një festë të madhe, britmat kolektive krijojnë një tronditje të përbashkët energjie që përforcon lidhjen sociale dhe rrit emocionin e përbashkët.
Nga këndvështrimi biologjik, britma është tërësisht e natyrshme. Ajo ka evoluar si mjet komunikimi shumë kohë para se njeriu të kishte gjuhën. Tek primatët dhe tek njerëzit e hershëm, britmat shërbenin për të paralajmëruar rrezik ose për të tërhequr vëmendjen e grupit. Sot, megjithëse sistemi ynë shoqëror është shumë më i sofistikuar, mekanizmat e vjetër neurologjikë që i përgjigjen britmave janë ende aty dhe funksionojnë po aq fuqishëm.
Në jetën e përditshme, njerëzit bërtasin në situata që ndonjëherë duken të vogla, por për ta janë emocionalisht të rëndësishme: kur mërziten, kur dështojnë në diçka që u ka rëndësi, kur humbin durimin, kur tronditen papritur, apo kur emocionohen në mënyrë të paparashikuar. Bërtitja shërben si valvul shkarkimi—një mënyrë për të larguar trysninë e brendshme që kombinon trurin emocional me trupin fizik.
Në fund të fundit, britmat janë një pjesë thelbësore e natyrës njerëzore. Ato janë të çastit, të sinqerta dhe të pandërmjetësuara. Shprehin atë që ndodh brenda nesh më shpejt se çdo fjali e ndërtuar. Mund të sinjalizojnë rrezik, të shprehin dhimbje, të përçojnë gëzim, të pasqyrojnë triumf, të nxjerrin jashtë zemërim dhe të krijojnë lidhje të forta sociale. Për këtë arsye, edhe pse shpesh na duken të pakëndshme ose të tepruara, britmat janë një gjuhë universale emocionale—një gjuhë që trupi e di shumë përpara se të flasë goja. /skyweb.al
