Eskperti i mbrojtjes Hans Liwång ka komentuar nëse Evropa ka realisht nevojë për më shumë nëndetëse me energji bërthamore në kushtet e tensioneve në rritje me Rusinë.
Ndërsa marrëdhëniet mes fuqive të mëdha përkeqësohen, liderët evropianë dhe opinioni publik po tregojnë interes gjithnjë e më të madh për sisteme moderne dhe të avancuara ushtarake – përfshirë edhe nëndetëset bërthamore.
Aktualisht, vetëm gjashtë vende operojnë nëndetëse të tilla: Franca, Mbretëria e Bashkuar, Shtetet e Bashkuara, Rusia, Kina dhe India. Por së fundmi, këto mjete kanë tërhequr më shumë vëmendje. Javën e kaluar, ushtria franceze raportoi se kishte qëlluar drejt dronëve të paidentifikuar që fluturonin mbi një strukturë të lidhur me nëndetëset e saj bërthamore në Bretanjë.
Po ashtu, nëntorin e kaluar, SHBA njoftoi se do të mbështeste Korenë e Jugut në ndërtimin e nëndetëseve sulmuese me energji bërthamore – një ndryshim i madh politike, duke qenë se Uashingtoni ka shmangur për dekada përhapjen e teknologjisë së shtytjes bërthamore detare. Deri vonë, SHBA ia lejonte këtë teknologji vetëm Britanisë (që prej 1958) dhe Australisë (që nga 2021). Ndërkohë, Rusia prezantoi muajin e kaluar një klasë të re nëndetësesh bërthamore, të quajtur Khabarovsk.
Termi “nëndetëse bërthamore” mund të nënkuptojë ose një nëndetëse që lëviz me energji nga një reaktor bërthamor, ose një nëndetëse që mbart armë bërthamore – dy kuptime që shpesh ngatërrohen.
Nëndetëset me shtytje bërthamore përdorin nxehtësinë e reaktorit për të prodhuar avull dhe për të vënë në lëvizje turbinat. Kjo u jep atyre qëndrueshmëri të jashtëzakonshme: mund të qëndrojnë nën ujë me muaj të tërë dhe dalin në sipërfaqe vetëm për furnizime për ekuipazhin, duke e bërë zbulimin e tyre shumë të vështirë.
Në të kundërt, një nëndetëse që mbart armë bërthamore nuk është domosdoshmërisht me energji bërthamore. Ajo mund të jetë konvencionale me motor nafte–elektrik, por e pajisur me raketa bërthamore. Disa platforma i kombinojnë të dyja, si nëndetëset franceze të klasit Le Triomphant. Profesori i sistemeve të mbrojtjes Hans Liwång shton se duhet të supozohet që edhe Khabarovsku rus mund të mbajë armë bërthamore.
Sipas Liwång, edhe pse nëndetëset me energji bërthamore janë të fuqishme për misione të fshehta dhe operacione zbulimi, ato nuk janë domosdoshmërisht të përshtatshme për llojet e konflikteve që ka aktualisht Evropa përballë. Lufta në Ukrainë, për shembull, fokusohet kryesisht në zona tokësore dhe detare të cekëta, që janë afër bregdetit – kushte të pafavorshme për nëndetëset bërthamore të mëdha dhe të shtrenjta.
Ujërat e cekëta të Baltikut e kufizojnë rëndë aftësinë e këtyre anijeve për t’u fshehur. Ndërkohë, në Mesdhe zakonisht nuk kërkohet qëndrueshmëria ekstreme që ofron një reaktor bërthamor. Nëndetëset konvencionale, më të vogla dhe më ekonomike, konsiderohen më të përshtatshme për shumicën e shteteve evropiane.
Nëndetëset bërthamore përballen edhe me sfida të tjera praktike: reaktorët zënë shumë hapësirë dhe furnizimi me karburant kërkon çmontim të gjatë, ndonjëherë deri në një vit.
Megjithatë, Liwång pranon se ato mund të kenë rol në mbrojtjen e Atlantikut të Veriut, ku Rusia po shfaq gjithnjë e më shumë interes për zona si Groenlanda dhe Islanda, përmes taktikave të luftës hibride. Për këtë arsye, ai argumenton se Evropa duhet të jetë e aftë të kontribuojë në sigurinë e Atlantikut – dhe nëndetëset bërthamore mund të jenë vetëm një pjesë e këtij mozaiku, së bashku me mjetet konvencionale dhe anijet sipërfaqësore.
Në përfundim, profesori nuk i sheh nëndetëset bërthamore si domosdoshmëri urgjente për Evropën, por paralajmëron se lëvizjet globale në këtë drejtim ndikojnë në ekuilibrat e sigurisë.
“Nëndetësja bërthamore është, mbi të gjitha, një mjet projeksioni fuqie,” tha ai. “Vendet si Rusia e përdorin për të rritur ndikimin e tyre global – dhe kjo, në mënyrë indirekte, formëson qëndrimin e SHBA-së dhe strategjinë e saj në Evropë.”
