Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë ka nxjerrë për konsultim publik draft Strategjinë Kombëtare për Zhvillimin e Sektorit Minerar 2026 2040, një dokument afatgjatë që synon ndryshimin e modelit aktual të industrisë nxjerrëse në Shqipëri.
Strategjia synon ta zhvendosë sektorin nga eksporti i lëndëve të para të papërpunuara drejt një modeli me më shumë vlerë të shtuar, standarde më të larta mjedisore dhe integrim në zinxhirët europianë të furnizimit.
Në dokument pranohet se sektori minerar mbart një trashëgimi të rëndë mjedisore, të krijuar ndër dekada pa standarde bashkëkohore teknike dhe mjedisore.
Qeveria evidenton se një sërë zonash minerare tashmë jashtë aktivitetit përbëjnë rrezik serioz për mjedisin dhe shëndetin publik, për shkak të depozitimit të mbetjeve minerare, dambave të amortizuara, sterileve dhe drenimit të ujërave acide të ndotura me metale të rënda.
Sipas strategjisë, zonat më problematike përfshijnë Bulqizën, Rubikun, Kukësin, Korçën, Rehovën, Pogradecin, Hasin, Ersekën, Munellën, Mamëzin, Mëzezin, Memaliajn dhe Kurbneshin, ku ndotja e akumuluar vijon të kërcënojë tokën, ujërat nëntokësore dhe komunitetet lokale.
Duke iu referuar një studimi të Bankës Botërore, dokumenti pranon se kostoja e rehabilitimit dhe rikuperimit të plotë të këtyre zonave tejkalon 100 milionë euro.
Qeveria thekson se kjo faturë e lartë lidhet edhe me faktin se mbyllja e minierave joefektive nuk është realizuar sipas praktikave evropiane. Për këtë arsye, rehabilitimi i zonave minerare shpallet prioritet strategjik kombëtar për periudhën 2026 2040 dhe pjesë kyçe e Agjendës së Gjelbër për Ballkanin Perëndimor, si dhe e Strategjisë Kombëtare për Ndryshimet Klimatike dhe Rritjen e Qëndrueshme 2023 2030.
Strategjia përcakton pesë politika kryesore dhe një paketë masash prioritare që prekin kërkim zbulimin, modernizimin e përpunimit, sigurinë dhe mjedisin, kapitalin njerëzor dhe transparencën e të dhënave minerare. Një nga masat kryesore është hartimi dhe zbatimi i Planit Kombëtar të Kërkimeve Gjeologjike, me synimin për të identifikuar vendburime të reja dhe për të rivlerësuar rezervat ekzistuese sipas standardeve ndërkombëtare.
Dokumenti parashikon rritjen e përpunimit të mineraleve në vend dhe zhvillimin e industrive të lidhura me riciklimin dhe ripërdorimin e mbetjeve minerare, në përputhje me parimet e ekonomisë qarkulluese dhe Aktin Evropian për Lëndët e Para Kritike.
Një fokus i veçantë i strategjisë është përmirësimi i standardeve të sigurisë teknike në punë, certifikimi mjedisor i impianteve përpunuese dhe rehabilitimi i zonave të ndotura.
Në dokument pranohet se zbatimi i Direktivës 2006 21 KE për menaxhimin e mbetjeve të industrive nxjerrëse ka mbetur i pjesshëm.
Sipas vlerësimeve zyrtare, shumë impiante përpunimi dhe depozitime historike minerare vijojnë të operojnë me sisteme të pamjaftueshme sigurie, pa monitorim të rregullt, pa sisteme paralajmërimi të hershëm dhe pa plane emergjence të certifikuara për raste përmbytjesh apo kolapsesh strukturore. Kjo situatë përbën një rrezik të vazhdueshëm për mjedisin dhe komunitetet pranë zonave industriale.
Strategjia vë theks edhe te investimet në kapitalin njerëzor, përmes përshtatjes së programeve arsimore me nevojat e tregut, krijimit të infrastrukturës moderne kërkimore dhe forcimit të kapaciteteve të institucioneve publike për monitorim dhe kontroll të sektorit minerar.
Megjithatë, dokumenti evidenton një hendek të konsiderueshëm financiar mes nevojave për zbatim dhe burimeve aktualisht të siguruara.
Për mbulimin e kostove, strategjia parashikon një kombinim të fondeve publike, investimeve private, mbështetjes nga partnerët ndërkombëtarë dhe instrumenteve financiare të Bashkimit Evropian, duke pranuar se pa këtë mbështetje, objektivat ambicioze për transformimin e sektorit minerar do të jenë të vështira për t’u realizuar. /skyweb.al
