Emirjon Senja
Marrëdhënia midis medias dhe audiencës ka hyrë në një fazë transformimi të thellë, ku ndërmjetësimi nuk është më një element dytësor i shpërndarjes së lajmit, por një faktor që përcakton vetë mënyrën se si ndërtohet dhe kuptohet informacioni.
Në modelin tradicional , media komunikonte drejtpërdrejt me audiencën, ndërsa sot ky raport është gjithnjë e më i ndërmjetësuar nga sistemet e inteligjencës artificiale.
Për ta kuptuar këtë ndryshim, përdoret shpesh një dallim konceptual mes modeleve B2C dhe B2A2C, të cilat përshkruajnë mënyra të ndryshme të rrjedhës së informacionit nga media te audienca.
Modeli B2C, ose “Business to Consumer”, përfaqëson formën klasike të komunikimit mediatik, ku media prodhon lajmin dhe audienca e konsumon atë në mënyrë të drejtpërdrejtë. Në këtë model, redaksia ka kontroll të plotë mbi përzgjedhjen, strukturimin dhe kontekstualizimin e informacionit, duke vepruar si filtër profesional për atë që arrin te audienca.
Siç thekson Mark Deuze, gazetaria ka funksionuar historikisht si një institucion që organizon realitetin publik përmes këtyre filtrave, duke krijuar një bazë të përbashkët informacioni për shoqërinë.
Megjithatë, me zhvillimin e platformave digjitale, ky model fillon të transformohet në atë që mund të quhet B2A, ose “Business to Algorithm”, ku përmbajtja e medias nuk shkon më direkt te audienca, por kalon fillimisht përmes një algoritmi.
Pikërisht këto algoritme vendosin se çfarë përmbajtjeje shfaqet, në çfarë rendi dhe për cilin përdorues, duke u bazuar në të dhënat dhe sjelljen e tij online.
Studimet e Institutit Reuters tregojnë se një pjesë e madhe e konsumit të lajmit ndodh përmes këtyre platformave, duke reduktuar kontaktin e drejtpërdrejtë mes medias dhe audiencës.
Në këtë kuptim, algoritmi bëhet një filtër i parë që ndërhyn në mënyrën se si shpërndahet informacioni.
Në fazën më të avancuar të këtij transformimi, shfaqet modeli B2A2C, që mund të përkthehet si “Business to Algorithm to Consumer”, por në praktikë shpesh funksionon si një ndërmjetësim i dyfishtë, ku përmbajtja kalon përmes disa niveleve të përpunimit algoritmik përpara se të arrijë te publiku.
Kjo ndodh sepse Inteligjenca Artificiale nuk kufizohet më vetëm në shpërndarje, por merr rol aktiv në përpunimin e përmbajtjes.
Sistemet e AI përmbledhin lajmet, i riformulojnë ato dhe i personalizojnë sipas profilit të përdoruesit, duke krijuar versione të reja të informacionit. Siç argumenton Nicholas Diakopoulos, automatizimi i gazetarisë po e shndërron algoritmin në një aktor editorial që ndikon drejtpërdrejt në formën e lajmit.
Ky ndryshim do të thotë se audienca nuk konsumon më domosdoshmërisht përmbajtjen siç është prodhuar nga media, por një version të përpunuar dhe të ndërmjetësuar të saj.
Në vend të një artikulli të plotë dhe të kontekstualizuar, përdoruesi mund të marrë një përmbledhje, një titull të zgjedhur nga algoritmi ose një interpretim të përmbajtjes nga një sistem AI.
Siç shpjegon Tarleton Gillespie, algoritmet funksionojnë si “gatekeepers” të rinj, duke vendosur jo vetëm se çfarë është e dukshme, por edhe si duhet të kuptohet ajo.
Kështu që, algoritmet fillojnë të marrin funksione që më parë i përkisnin redaksisë, duke vepruar si një lloj “editori i ri”. Vendimmarrja mbi rëndësinë e lajmit, renditjen e tij dhe mënyrën e prezantimit zhvendoset nga një proces profesional drejt një sistemi automatik që operon mbi logjikën e angazhimit dhe personalizimit.
Siç argumenton Frank Pasquale, ky proces ndodh në një mjedis të mbyllur dhe jo transparent, ku publiku nuk ka akses në mekanizmat që përcaktojnë përmbajtjen që konsumon.
Një nga pasojat më të rëndësishme të këtij transformimi është ndryshimi i vetë përmbajtjes së lajmit.
Përmbledhjet automatike dhe personalizimi bëjnë që informacioni të fragmentarizohet dhe të humbasë kontekstin e tij fillestar.
Danah Boyd thotë se në rrjetet digjitale informacioni përjetohet si një seri sinjalesh të shkurtra, dhe ndërhyrja e AI e përforcon këtë tendencë drejt konsumit të shpejtë dhe sipërfaqësor.
Ky proces krijon një rrezik të drejtpërdrejtë për mënyrën se si ndërtohet e vërteta në hapësirën publike. Kur individët marrin versione të ndryshme të të njëjtit informacion, baza e përbashkët e realitetit dobësohet.
Rrjedhimisht, fragmentarizimi i informacionit dobëson debatin publik duke krijuar ndërkohë “filter bubbles”, ku secili përdorues operon në një realitet të personalizuar.
Ndikimi i Inteligjencës Artificiale nuk kufizohet vetëm në shpërndarjen e lajmit, por shtrihet edhe në mënyrën se si ai interpretohet.
Duke reduktuar kompleksitetin dhe duke e përshtatur përmbajtjen sipas preferencave individuale, AI krijon narrativa të ndryshme për përdorues të ndryshëm.
Kate Crawford thotë se këto sisteme nuk janë neutrale, por struktura që formësojnë mënyrën se si kuptohet realiteti social.
Përballë këtij transformimi, media gjendet përballë një dileme thelbësore: Të përshtatet me logjikën e sistemeve të AI, apo të ruajë kontrollin mbi përmbajtjen dhe kuptimin e lajmit.
Emily Bell thekson se varësia nga platformat krijon një tension të vazhdueshëm midis standardeve editoriale dhe kërkesave të algoritmeve, ndërsa Nick Srnicek e lidh këtë proces me logjikën më të gjerë të kapitalizmit të platformave.
Kalimi nga B2C te B2A2C nuk është thjesht një ndryshim teknik në mënyrën e shpërndarjes së lajmit, por një transformim i thellë në mënyrën se si ndërtohet dhe kuptohet informacioni.
Në këtë mjedis të ri, sfida kryesore për gazetarinë nuk është vetëm të prodhojë lajme, por të ruajë kontrollin mbi kuptimin e tyre, në mënyrë që informacioni të mbetet një bazë e besueshme për kuptimin e realitetit. /skyweb.al
