Kriza në Iran ka treguar edhe një herë sa i brishtë është furnizimi botëror me naftë. Arsyeja kryesore është Ngushtica e Hormuzit, një nga rrugët më të rëndësishme detare për transportin e naftës në botë.
Përmes kësaj ngushtice kalon gati një e pesta e naftës botërore. Kjo do të thotë se çdo konflikt në këtë zonë mund të ndikojë menjëherë te çmimet e naftës, te furnizimi i tregjeve dhe te ekonomia globale.
Irani ka mundësi ta kërcënojë këtë rrugë me mjete të ndryshme, si mina detare, dronë apo mjete të vogla luftarake. Edhe një bllokim i pjesshëm i qarkullimit në Hormuz do të mjaftonte për të rritur pasigurinë në tregjet ndërkombëtare.
Pikërisht kjo po i shtyn vendet prodhuese dhe konsumatorët e mëdhenj të energjisë të mendojnë për rrugë të reja furnizimi. Një nga zgjidhjet që po diskutohet është ndërtimi i naftësjellësve dhe gazsjellësve tokësorë nga Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, që do të shmangnin kalimin nga Ngushtica e Hormuzit.
Nëse këto projekte realizohen, një pjesë e naftës dhe gazit mund të transportohet përmes tokës, duke ulur varësinë nga një zonë e rrezikshme detare. Kjo do ta bënte furnizimin më të sigurt dhe do të ulte kostot që lidhen me sigurimin e anijeve në zona konflikti.
Kriza në Iran nuk është rasti i parë kur një goditje e madhe detyron botën të ndryshojë mënyrën e funksionimit. Pandemia tregoi dobësinë e zinxhirëve globalë të furnizimit, ndërsa lufta në Ukrainë e detyroi Europën të kërkonte burime të reja energjie dhe të ulte varësinë nga Rusia.
Tani, tensionet në Lindjen e Mesme mund të sjellin një ndryshim të ngjashëm. Vendet që varen nga nafta e rajonit mund të kërkojnë më shumë burime alternative, më shumë rrugë furnizimi dhe më shumë investime në energji të rinovueshme.
Kjo lidhet edhe me rritjen e fortë të kërkesës për energji. Qendrat e të dhënave, inteligjenca artificiale dhe teknologjitë e reja po konsumojnë gjithnjë e më shumë energji. Për këtë arsye, siguria e furnizimit është kthyer në çështje strategjike për ekonomitë e mëdha.
Një tjetër zhvillim i rëndësishëm është dobësimi i rolit të OPEC. Nëse vendet prodhuese nuk arrijnë të koordinohen si më parë, ndikimi i kartelit mbi çmimet e naftës mund të ulet. Kjo mund të sjellë çmime më të ulëta në periudha të caktuara, por edhe më shumë pasiguri në rast krizash të reja.
Në të njëjtën kohë, kriza po i jep shtysë energjisë së rinovueshme. Sa më i pasigurt të bëhet tregu i naftës, aq më shumë rritet interesi për energjinë diellore, bateritë dhe automjetet elektrike.
Megjithatë, rreziqet mbeten të mëdha. Irani mund të përshkallëzojë veprimet dhe të godasë rrugë të tjera energjetike ose infrastrukturë kritike. Çmimet e naftës mund të rriten papritur nëse konflikti zgjerohet.
Në afat të gjatë, kriza në Iran mund të shërbejë si pikë kthese për tregun global të energjisë. Ajo po tregon se bota nuk mund të mbështetet vetëm te nafta që kalon përmes disa pikave të rrezikshme. Për këtë arsye, vendet po kërkojnë rrugë të reja furnizimi, burime më të sigurta dhe më shumë energji të rinovueshme. /skyweb.al
