Të hysh në supermarket, të marrësh një karrocë dhe të zgjedhësh vetë produktet nga raftet duket sot diçka krejt normale.
Por deri në fillim të shekullit të kaluar, pazari nuk funksiononte kështu.
Klienti nuk ecte mes rafteve, nuk prekte produktet dhe nuk i krahasonte vetë çmimet. Ai i jepte shitësit një listë me gjërat që donte të blinte dhe priste pas banakut derisa punonjësit t’ia përgatisnin porosinë.
Kjo mënyrë shërbimi kërkonte shumë punonjës, merrte kohë dhe e linte klientin në rol pasiv.
Gjithçka ndryshoi në vitin 1916, kur sipërmarrësi amerikan Clarence Saunders hapi në Memphis të Tennessee dyqanin e parë Piggly Wiggly.
Ideja e tij ishte e thjeshtë, por revolucionare: klienti të hynte vetë në dyqan, të merrte një karrocë ose shportë, të kalonte mes rafteve, të zgjidhte produktet dhe në fund të paguante në arkë.
Me këtë model lindi ajo që sot quhet vetëshërbim, baza e supermarketit modern.
Saunders nuk ishte akademik apo ekspert i teorive të biznesit. Ai kishte lindur në Mississippi në vitin 1881 dhe e kishte lënë shkollën që në moshën 14-vjeçare për të punuar.
Përvoja në dyqanet ushqimore i kishte mësuar një gjë të rëndësishme: mënyra tradicionale e shitjes ishte e ngadaltë dhe e kushtueshme.
Piggly Wiggly e ndryshoi këtë. Dyqani kishte rafte të organizuara, produkte të ekspozuara dhe një rrugë të qartë që klienti ndiqte deri te arka.
Kjo uli kostot për pronarin, sepse duheshin më pak punonjës. Tashmë stafi merrej kryesisht me furnizimin e rafteve dhe pagesat në arkë.
Por ndryshimi më i madh ishte te sjellja e klientit.
Kur njerëzit nisën të ecnin vetë mes produkteve, ata panë më shumë mallra, krahasuan çmime, u ndalën më gjatë dhe shpesh blenë më shumë nga sa kishin planifikuar.
Në këtë mënyrë, rafti u kthye në një “shitës të heshtur”.
Vendosja e produkteve nisi të kishte rëndësi të madhe. Produktet në nivelin e syrit shiteshin më lehtë, ndërsa mënyra si organizohej dyqani ndikonte drejtpërdrejt te zgjedhjet e konsumatorit.
Suksesi ishte shumë i shpejtë. Brenda pak vitesh, Piggly Wiggly u shndërrua në një nga zinxhirët e parë të mëdhenj të dyqaneve në Shtetet e Bashkuara.
Në kulmin e zgjerimit, rrjeti kishte mbi 1 mijë dyqane në më shumë se 20 shtete amerikane.
Saunders më pas tentoi një tjetër ide edhe më të guximshme: një dyqan pothuajse të automatizuar, të quajtur Keedoozle, ku klientët zgjidhnin produktet përmes mekanizmave dhe i merrnin automatikisht.
Për kohën, kjo dukej si fantashkencë. Por sistemi ishte shumë i ndërlikuar dhe i kushtueshëm, ndaj nuk pati suksesin e Piggly Wiggly.
Edhe pse karriera e Saunders më vonë u shoqërua me probleme financiare dhe konflikte biznesi, ndikimi i tij mbeti i jashtëzakonshëm.
Ai vdiq në vitin 1953, në moshën 72-vjeçare, por ideja e tij ndryshoi përgjithmonë tregtinë me pakicë.
Sot, çdo supermarket modern, nga karroca te raftet, nga vetëshërbimi te vendosja strategjike e produkteve, mban gjurmën e Clarence Saunders.
Ai ishte njeriu që i mësoi botës të bënte pazar vetë. /skyweb.al
