Për dekada, konsumatori i klasës së mesme ka qenë një nga shtyllat kryesore të ekonomisë globale. Ai nuk blen vetëm atë që i nevojitet, por edhe atë që i ofron më shumë komoditet: produkte të markave të njohura, ushqime më cilësore, pije premium, udhëtime dhe shërbime që deri vonë konsideroheshin pjesë normale e një standardi të mirë jetese.
Por ky konsumator po ndryshon. Dhe ndryshimi nuk është thjesht se çmimet janë rritur. Problemi është se edhe pasi inflacioni është qetësuar në disa ekonomi, konsumatori nuk e ka rikuperuar plotësisht fuqinë e humbur blerëse.
Tani, mbi këtë situatë po shtohet një tjetër goditje. Nafta është rikthyer mbi 100 dollarë për fuçi, ndërsa rritja e çmimeve të energjisë dhe lëndëve të para po rrezikon të rikthejë presionet inflacioniste. Për familjet kjo përkthehet në shpenzime më të larta për transport, ushqime dhe energji. Për kompanitë do të thotë kosto më të larta për prodhimin dhe transportin e mallrave.
Këtu krijohet problemi kryesor: kush do ta paguajë faturën?
Në krizën energjetike të vitit 2022, shumë kompani mundën të rrisnin çmimet dhe të ruanin të ardhurat edhe kur sasia e produkteve të shitura nuk rritej. Sot kjo strategji është shumë më e vështirë. Konsumatori ka kaluar tashmë disa vite me çmime të larta dhe përballet edhe me kredi më të shtrenjta. Hapësira për të paguar më shumë për një produkt vetëm sepse është një markë e njohur është zvogëluar.
Kjo nuk do të thotë se njerëzit kanë ndaluar së konsumuari. Përkundrazi, ata po ndryshojnë mënyrën se si konsumojnë.
Një familje mund të vazhdojë të blejë të njëjtin produkt, por të zgjedhë versionin më të lirë. Mund të blejë më rrallë, të presë uljet e çmimeve ose të heqë dorë nga një produkt premium. Në dukje është një ndryshim i vogël, por në shkallë globale ai mund të ketë pasoja të mëdha për kompanitë që ndërtojnë objektivat e tyre të rritjes mbi një konsumator të gatshëm të paguajë më shumë.
Dhe këtu del në pah ajo që mund të quhet “boshllëku i klasës së mesme”.
Në një ekstrem janë konsumatorët me të ardhura të larta, të cilët kanë ende mundësi të përballojnë produkte premium edhe kur çmimet rriten. Në ekstremin tjetër janë familjet që janë detyruar të orientohen më shumë drejt çmimit. Në mes mbetet konsumatori që ende mund të shpenzojë, por nuk dëshiron ta bëjë këtë pa kufi.
Pikërisht ky konsumator është thelbësor për industrinë globale të produkteve të konsumit.
Kjo shpjegon edhe përse kompanitë po vendosin objektiva ambicioze për rritjen në vitet e ardhshme, ndërsa analistët janë më skeptikë. Kompanitë presin që ristrukturimet, ulja e kostove dhe përqendrimi në kategori më fitimprurëse t’i ndihmojnë të rriten. Por parashikimet e tregut sugjerojnë se ritmet e rritjes mund të jenë më të ulëta se objektivat e vendosura.
Nëse konsumatori amerikan dhe europian nuk ofron më të njëjtin potencial rritjeje, atëherë kompanitë duhet të kërkojnë alternativa. Dhe alternativa po shihet gjithnjë e më shumë në tregjet në zhvillim.
India, Vietnami dhe disa ekonomi afrikane po bëhen tërheqëse sepse kanë popullsi të mëdha dhe ritme më të shpejta rritjeje. Logjika është e thjeshtë: nëse konsumatori i pasur i tregjeve tradicionale po bëhet më i kujdesshëm, pse të mos kërkosh miliona konsumatorë të rinj në ekonomitë që po rriten?
Por edhe ky është një bast. Në këto vende konkurrenca nga markat vendase është e fortë dhe kompanitë ndërkombëtare nuk mund të supozojnë se konsumatori i ri do të zgjedhë automatikisht produktin global. Për më tepër, disa prej këtyre tregjeve nuk kanë madhësinë e mjaftueshme për të kompensuar një dobësim të fortë në SHBA dhe Europë. Nëse shumë kompani ndjekin të njëjtën strategji, ato mund të përfundojnë duke konkurruar për të njëjtët konsumatorë dhe duke ulur çmimet e fitimet.
Prandaj pyetja “a po zhduket blerësi i klasës së mesme?” nuk duhet kuptuar fjalë për fjalë. Klasa e mesme nuk po zhduket brenda natës. Ajo që po zhduket është një pjesë e fuqisë së saj të dikurshme për të konsumuar pa u menduar gjatë për çmimin. Dhe ky është një ndryshim shumë më i rëndësishëm nga sa duket.
Sepse ekonomia globale është ndërtuar për vite mbi idenë se një klasë e mesme gjithnjë e më e madhe do të blejë gjithnjë e më shumë. Nëse kjo klasë bëhet më e kujdesshme, kompanitë duhet të ndryshojnë produktet, çmimet dhe tregjet ku kërkojnë rritje.
Në fund, beteja e ardhshme e ekonomisë së konsumit mund të mos jetë më “si t’i shesim konsumatorit më shumë?”, por “si ta bindim konsumatorin të mos heqë dorë nga ajo që dikur e konsideronte normale?” Dhe sa më gjatë të zgjasin kostot e larta, aq më shumë kjo pyetje do të përcaktojë se kush fiton dhe kush humbet në tregun global të konsumit. /tvscan.al
