Në Korenë e Jugut, karrocat për kafshët shtëpiake shiten më shumë se ato për foshnjat, ndërsa në Japoni ka faltore që bekojnë më tepër qen sesa fëmijë. Këto dukuri, që deri pak vite më parë mund të dukeshin të pazakonta, janë pjesë e një transformimi të thellë demografik që po përfshin pothuajse të gjithë botën.
Një libër i ri, i titulluar Generation Maybe (Brezi Ndoshta), i autores Camilla Cavendish, kolumniste e Financial Times, përpiqet të shpjegojë përse gjithnjë e më shumë njerëz po zgjedhin të mos bëhen prindër ose po e shtyjnë këtë vendim deri në një moshë kur mundësitë biologjike fillojnë të kufizohen.
Në një recension kushtuar librit, revista britanike The Economist analizon faktorët ekonomikë, kulturorë dhe shoqërorë që po ndikojnë në rënien e lindshmërisë, duke ngritur një pyetje thelbësore: A po bëhet krijimi i familjes një zgjedhje gjithnjë e më pak tërheqëse për brezat e rinj?
Përgjigjja, sipas autores, është shumë më e ndërlikuar sesa shtrenjtimi i banesave, pagat apo pasiguria ekonomike.
Kafshët shtëpiake po zënë vendin e fëmijëve
Për një kohë të gjatë, marrja e një kafshe shtëpiake konsiderohej si një hap paraprak për çiftet që mendonin të krijonin familje. Sot kjo marrëdhënie duket se po ndryshon.
Në Korenë e Jugut, shitjet e karrocave për kafshët kanë tejkaluar ato të karrocave për foshnjat, ndërsa në Japoni disa institucione fetare kryejnë më shumë bekime për qen sesa për bebe.
Edhe kompanitë po përshtaten me këtë realitet. Disa punëdhënës kanë filluar të ofrojnë të ashtuquajturën pawternity leave, një leje e veçantë që u mundëson punonjësve të kujdesen për një kafshë të sapomarrë ose të sëmurë.
Për Cavendish, këto zhvillime tregojnë një ndryshim të rëndësishëm në mënyrën se si njerëzit e konceptojnë familjen, përgjegjësitë dhe marrëdhëniet emocionale.
Lindshmëria bie në ekonomitë më të mëdha të botës
Sipas të dhënave të trajtuara në libër, të 15 ekonomitë më të mëdha të botës, përfshirë SHBA-në, Kinën dhe Indinë, kanë norma lindshmërie më të ulëta se niveli i nevojshëm për zëvendësimin natyror të popullsisë.
Ky nivel konsiderohet përgjithësisht rreth 2.1 fëmijë për grua në vendet me vdekshmëri të ulët.
Rënia e lindjeve ka shkaktuar shqetësim te qeveritë dhe personalitetet publike. Papa Françesku kishte paralajmëruar për një «dimër demografik», ndërsa miliarderi Elon Musk e ka konsideruar tkurrjen e lindshmërisë si një prej kërcënimeve më serioze ndaj qytetërimit.
Pasojat e këtij zhvillimi shkojnë përtej statistikave.
Popullsia po plaket, ndërsa numri i njerëzve në moshë pune, nga të cilët varen sistemet e pensioneve, financimi i shëndetësisë dhe shërbimeve publike, rrezikon të tkurret.
Ndryshimet nuk do të jenë të njëjta në të gjitha rajonet. Disa projeksione demografike sugjerojnë se Nigeria mund të kalojë SHBA-në në numër popullsie deri në vitin 2050, duke u renditur ndër vendet më të populluara të botës, megjithëse vlerësime të tilla mbeten të diskutueshme.
Autorja ngre gjithashtu mundësinë që zhvendosjet demografike të ndikojnë në ekuilibrat politikë, fetarë dhe në marrëdhëniet ndërkombëtare. Megjithatë, këto mbeten hipoteza dhe jo pasoja të vërtetuara të rënies së lindshmërisë.
Familjet po tkurren: Brezat e ardhshëm do të kenë gjithnjë e më pak kushërinj
Një ndër fenomenet më interesante që trajton libri është ai që demografët e quajnë kin crash, ose tkurrja e rrjetit të të afërmve.
Kur familjet kanë më pak fëmijë, pasojat nuk kufizohen vetëm te numri i lindjeve. Me kalimin e brezave zvogëlohet edhe numri i vëllezërve, motrave, hallave, tezeve, xhaxhallarëve dhe kushërinjve.
Për shembull, rreth 50 vjet më parë, një grua kanadeze 35-vjeçare kishte mesatarisht rreth 20 kushërinj të gjallë. Sot ky numër është përgjysmuar, në afërsisht dhjetë, ndërsa deri në vitin 2095 mund të zbresë në vetëm pesë.
Një studim i publikuar nga Akademia Kombëtare e Shkencave e SHBA-së parashikon se, deri në fund të shekullit, një person 65-vjeçar mund të ketë mesatarisht 38% më pak të afërm të gjallë krahasuar me vitin 1950, në shkallë globale.
Kjo do të ndryshonte jo vetëm strukturën tradicionale të familjes, por potencialisht edhe mënyrën se si organizohet kujdesi për të moshuarit dhe mbështetja mes brezave.
Banesat e shtrenjta shpjegojnë vetëm një pjesë të problemit
Një prej argumenteve më të përdorura për të shpjeguar rënien e lindjeve është pamundësia ekonomike për të krijuar familje.
Çmimet e larta të banesave, qiratë, kostot e kujdesit për fëmijët dhe pasiguria në tregun e punës ndikojnë drejtpërdrejt në vendimet e çifteve.
Një studim i Benjamin Couillard, nga Universiteti i Torontos, vlerëson se rreth gjysma e rënies së lindshmërisë së viteve të fundit në Shtetet e Bashkuara mund të shpjegohet nga rritja e çmimeve të banesave.
Sipas përllogaritjeve të tij, nëse kostot e strehimit nuk do të ishin rritur gjatë periudhës 1990–2020, në SHBA mund të kishin lindur rreth 13 milionë fëmijë më shumë.
Por, siç vëren The Economist në analizën e librit, argumenti ekonomik nuk e shpjegon plotësisht fenomenin.
Lindshmëria ka rënë edhe në vende ku strehimi nuk përbën domosdoshmërisht një pengesë aq të madhe.
Cavendish argumenton se një pjesë e problemit lidhet me atë që njerëzit duhet të heqin dorë për t’u bërë prindër.
Në shoqëritë më të pasura, individët kanë më shumë mundësi për të ndërtuar karrierë, për të udhëtuar, për të ndjekur interesa personale dhe për të organizuar jetën sipas preferencave të tyre.
Në këtë mënyrë, prindërimi nuk konkurron vetëm me vështirësitë financiare, por edhe me mënyrat e tjera të jetesës.
Njëkohësisht, shumë familje zgjedhin të kenë vetëm një ose dy fëmijë, duke investuar më shumë kohë dhe para për edukimin e secilit.
Kurset private, sportet, muzika, gjuhët e huaja dhe aktivitetet jashtëshkollore janë pjesë e asaj që njihet si prindërim intensiv: më pak fëmijë, por angazhim dhe shpenzime më të larta për secilin prej tyre.
A po bëhet jeta pa fëmijë një model shoqëror?
Një argument tjetër i rëndësishëm i autores është ndikimi që ka mjedisi shoqëror mbi vendimet për krijimin e familjes.
Cavendish përdor konceptin e «ngjitjes sociale» për të shpjeguar se si zgjedhjet e miqve, kolegëve dhe komunitetit mund të ndikojnë te dëshira e individëve për të pasur fëmijë.
Në rrjetet sociale, sidomos në TikTok, videot me etiketën #Childfree paraqesin përfitimet e një jete pa fëmijë: më shumë udhëtime, mundësi kursimi, kohë të lirë, pushim dhe një jetë më pak të kushtëzuar nga përgjegjësitë familjare.
Ndikimi i mediave në zgjedhjet familjare është studiuar edhe më parë.
Hulumtime mbi programin amerikan 16 and Pregnant dhe telenovelat braziliane, ku shpesh shfaqen familje të vogla, kanë evidentuar lidhje mes përmbajtjes televizive dhe ndryshimit të qëndrimeve ndaj lindshmërisë.
Sipas Cavendish, edhe rrëfimet personale apo librat që përqendrohen kryesisht te vështirësitë e martesës dhe rritjes së fëmijëve mund të ndikojnë mënyrën se si të rinjtë e perceptojnë prindërimin.
Autorja sjell gjithashtu shembullin e grave polake që emigrojnë në Britani, të cilat priren të kenë më shumë fëmijë sesa bashkëmoshataret e tyre që mbeten në Poloni.
Kjo përdoret për të ilustruar faktin se sjellja riprodhuese ndikohet edhe nga normat dhe kushtet e shoqërisë ku njerëzit jetojnë.
Megjithatë, «ngjitja» është një metaforë për ndikimin shoqëror dhe nuk duhet kuptuar si një fenomen biologjik apo si shpjegimi i vetëm i rënies së lindjeve.
Brezi që pret momentin e duhur, derisa mund të bëhet vonë
Një pjesë e madhe e të rinjve që Cavendish i përfshin në «Brezin Ndoshta» nuk e përjashtojnë mundësinë për të pasur fëmijë.
Ata e shtyjnë vendimin për më vonë.
Disa presin të gjejnë partnerin e përshtatshëm, të tjerë të sigurojnë një punë më të mirë, të blejnë banesë, të përfundojnë studimet ose të arrijnë stabilitetin ekonomik.
Problemi, sipas autores, është se planet personale nuk përputhen gjithmonë me kufijtë biologjikë të fertilitetit.
Cavendish ngre shqetësime mbi mënyrën se si disa klinika paraqesin ngrirjen e vezëve dhe fekondimin in vitro, duke krijuar përshtypjen se mundësia për t’u bërë prind mund të shtyhet pothuajse pa kufizime.
Në realitet, shanset e suksesit varen nga mosha, gjendja shëndetësore dhe shumë faktorë individualë.
Në Britani, norma mesatare kombëtare e suksesit për trajtimet me embrione të ngrira, sipas shifrës së cituar nga The Economist, është nën 30%. Megjithatë, kjo përqindje duhet interpretuar në varësi të mënyrës se si matet suksesi dhe grupmoshave të përfshira.
Kufizimet biologjike nuk prekin vetëm gratë.
Edhe fertiliteti mashkullor ndikohet nga mosha. Cilësia e spermës mund të përkeqësohet me kalimin e viteve, ndërsa studime të ndryshme kanë evidentuar ulje të numrit të spermatozoideve në disa popullata.
Shkaqet e këtyre tendencave vazhdojnë të studiohen dhe nuk mund të shpjegohen vetëm me ekspozimin ndaj substancave kimike.
Nga fushatat patriotike te propozimi për vota shtesë
Qeveritë e vendeve me lindshmëri të ulët kanë ndërmarrë politika dhe fushata të ndryshme për të nxitur krijimin e familjeve.
Në Danimarkë, një fushatë e njohur si Do it for Denmark i inkurajonte çiftet të udhëtonin dhe të mendonin për të pasur fëmijë.
Në Singapor, një këngë rep u bënte thirrje qytetarëve ta konsideronin lindjen e fëmijëve edhe si kontribut patriotik.
Megjithatë, përvoja ndërkombëtare tregon se politikat për rritjen e lindshmërisë shpesh kanë pasur rezultate të kufizuara.
Në librin e saj, Cavendish paraqet 11 propozime për të përballuar krizën, duke filluar nga informimi më i mirë mbi fertilitetin deri te ndryshime në sistemin arsimor, që do t’u mundësonin të rinjve të krijonin familje në një moshë më të hershme.
Një prej ideve më të diskutueshme që trajtohet lidhet me sistemin e votimit.
Demografi Paul Demeny kishte propozuar që prindërit të kishin të drejtën të ushtronin një votë shtesë për secilin fëmijë, derisa ai të arrinte moshën madhore.
Qëllimi i propozimit ishte të forconte përfaqësimin politik të brezave të rinj në shoqëritë që po plaken, ku votuesit më të moshuar mund t’u japin përparësi shpenzimeve për pensionet dhe shëndetësinë kundrejt arsimit.
Por një model i tillë do të ngrinte probleme serioze në lidhje me parimin demokratik të barazisë së votës.
Nga «ndoshta më vonë» te vendimi për të mos pasur fëmijë
Në qendër të analizës së The Economist qëndron një dilemë e rëndësishme për të ardhmen e shoqërive moderne.
Vendimi për të pasur ose jo fëmijë është personal dhe mbetet një e drejtë individuale. Por, kur miliona njerëz marrin vendime të ngjashme, ndikimi i tyre bëhet kolektiv.
Rënia e lindjeve sot do të thotë më pak prindër potencialë në të ardhmen, familje më të vogla, popullsi më të moshuara dhe ndryshime në mënyrën e funksionimit të ekonomisë dhe shtetit.
Për Camilla Cavendish, pyetja nuk është vetëm pse njerëzit po bëjnë më pak fëmijë, por edhe nëse shoqëritë moderne po krijojnë kushte ku prindërimi perceptohet si një sakrificë gjithnjë e më e madhe.
Rreziku që ajo identifikon është kalimi gradual nga një brez që thotë «ndoshta më vonë» te një brez që, për shkak të zgjedhjeve ose rrethanave, përfundon duke mos pasur fëmijë.
Nëse kjo tendencë vazhdon, një ndër transformimet më të mëdha demografike të shekullit mund të mos vijë nga luftërat, epidemitë apo katastrofat, por nga grumbullimi i miliona vendimeve individuale për ta shtyrë krijimin e familjes. /skyweb.al
