Kryeministri Edi Rama premtoi dje një revolucion në prokurimet publike përmes inteligjencës artificiale.
Sipas tij, Diella dhe Gjoni do të mbikëqyrin tenderat, do të analizojnë ofertat dhe do të ndihmojnë në përcaktimin e fondeve limit.
Por ka një problem thelbësor që teknologjia nuk e zgjidh dot vetë: Çfarë ndodh nëse njerëzit që përcaktojnë rregullat kanë qëllime korruptive?
Inteligjenca artificiale nuk është një gjykatës i pavarur që dallon automatikisht të drejtën nga e gabuara.
Ajo funksionon mbi të dhënat, udhëzimet dhe kriteret që i vendosen nga njerëzit.
Nëse këto janë manipuluar qëllimisht, algoritmi mund të prodhojë rezultate që duken objektive, por që në thelb favorizojnë interesa të paracaktuara.
Rasti i AKSHI-t është shembulli më domethënës.
SPAK zbuloi se tenderët i qeraseshin njerëzve të Ergys Agasit me Ermal Beqirin në qendër pasi iahin vendosur kritere specifike për të favorizuar kompanitë e tyre.
Nëse të njëjtat kritere do t’i jepeshin një sistemi inteligjent si Diella apo Gjoni për shembull, ai mund të shpallte fituese pikërisht kompanitë e Ermal Beqirit me shokë, duke zbatuar me përpikëri rregullat e një gare të manipuluar që në nisje.
E njëjta logjikë vlen për fondet limit. Nëse një institucion i jep inteligjencës artificiale çmime reference të fryra artificialisht, algoritmi mund të përllogarisë një fond po aq të fryrë, nëse nuk ka burime të pavarura verifikimi.
Përllogaritja mund të jetë matematikisht e saktë, por ekonomikisht e pajustifikuar.
Nëse kritere përcaktohen nga njerëz të korruptuar, ekziston rreziku që inteligjenca artificiale ta intensifikojë madje korrupsionin.
Një kriter i manipuluar mund të zbatohet automatikisht në dhjetëra apo qindra procedura, me shpejtësi shumë më të madhe sesa administrata njerëzore.
Nëse modelet mësojnë për shembull nga tenderat e mëparshëm të AKSHI-t, ato mund të riprodhojnë edhe praktika problematike të sistemit ekzistues.
Sigurisht, AI mund të reduktojë burokracinë, të identifikojë anomali dhe të ndihmojë në zbulimin e abuzimeve.
Por kjo kërkon të dhëna të besueshme, kontroll të pavarur dhe transparencë mbi mënyrën se si funksionojnë algoritmet. Mbi të gjitha, kërkojnë që ata që i fusin apo heqin prizën Diellës dhe Gjonit të jenë njerëz me integritet.
Prandaj, sfida e Ramës është të gjejë njerëz të ndershëm jo emra bot-esh. /skyweb.al















