Fondi Monetar Ndërkombëtar kërkon rritjen graduale të normës bazë të interesit, lidhjen e moshës së daljes në pension me jetëgjatësinë dhe frenimin e politikave të shpenzimeve publike. Në vlerësimin më të fundit për ekonominë shqiptare, FMN paralajmëron gjithashtu për rreziqet që vijnë nga rritja e çmimeve të apartamenteve, zgjerimi i ndërmarrjeve shtetërore dhe disa prej masave të paketës fiskale për vitin 2027.
Rekomandimet janë pjesë e deklaratës përmbyllëse të misionit të FMN-së, të publikuar më 20 nëntor, pas konsultimeve me autoritetet shqiptare.
Një nga kërkesat kryesore i drejtohet Bankës së Shqipërisë. Sipas FMN-së, ekonomia po operon mbi potencialin e saj, ndërsa inflacioni vijon të mbetet mbi objektivin prej 3%. Për këtë arsye, institucioni rekomandon rritjen graduale të normës bazë të interesit, çka mund të shtrenjtojë kreditë për qytetarët dhe bizneset.
Inflacioni arriti në 3.4% në tetor, i ndikuar kryesisht nga shtrenjtimi i ushqimeve dhe energjisë. FMN parashikon që ai të mbyllë vitin 2026 në nivelin 3.4%, ndërsa në fund të vitit 2027 të kthehet pranë objektivit prej 3%.
Një tjetër rekomandim i rëndësishëm lidhet me reformën e pensioneve. FMN propozon lidhjen e moshës së daljes në pension me jetëgjatësinë e popullsisë, një mekanizëm që mund të çojë në shtyrjen e mëtejshme të pensionit nëse jetëgjatësia rritet.
Fondi kërkon gjithashtu që përmirësimi i pensioneve të realizohet përmes ndryshimeve të qëndrueshme në skemë, duke ruajtur lidhjen ndërmjet kontributeve dhe përfitimeve, në vend të shpërndarjes së bonuseve të posaçme. Plakja e popullsisë dhe emigracioni konsiderohen ndër kërcënimet kryesore për financimin afatgjatë të sistemit.
FMN shpreh rezerva edhe për paketën fiskale të vitit 2027. Institucioni vlerëson pozitivisht uljen e pragut të regjistrimit në TVSH, rritjen e tatimit mbi dividendin dhe kufizimin e normave preferenciale për sektorin e akomodimit.
Megjithatë, kundërshton uljen e përhershme të TVSH-së për produktet ushqimore dhe heqjen e taksës së qarkullimit për karburantet. Sipas Fondit, këto masa kanë kosto të konsiderueshme për buxhetin dhe përfitojnë prej tyre edhe familjet me të ardhura të larta. Në vend të tyre, rekomandohet mbështetje e drejtpërdrejtë për familjet në nevojë.
FMN kërkon që buxheti i vitit 2027 të përfshijë masa shtrënguese me efekt 0.3% të Prodhimit të Brendshëm Bruto, për të shmangur nxitjen e mëtejshme të kërkesës dhe presioneve inflacioniste.
Në deklaratë kritikohet edhe praktika e ndryshimeve të shpeshta të buxhetit përmes akteve normative, veçanërisht kur fondet e pashpenzuara për investime zhvendosen drejt shpenzimeve korrente.
Për periudhën deri në vitin 2031, Fondi vlerëson se presionet shtesë për financimin e pensioneve, shëndetësisë, arsimit dhe mbrojtjes mund të arrijnë në 3% të PBB-së. Për përballimin e tyre rekomandohen masa fiskale kumulative me efekt 3.7% të PBB-së gjatë viteve 2026–2031.
Një tjetër paralajmërim lidhet me tregun e pasurive të paluajtshme. FMN vlerëson se rritja e shpejtë e kreditimit dhe e çmimeve të banesave mund të krijojë rreziqe për stabilitetin financiar. Për këtë arsye, kërkon që programet shtetërore të strehimit të përqendrohen te familjet më në nevojë, pa ushtruar presione shtesë mbi çmimet e apartamenteve.
Fondi sugjeron gjithashtu vendosjen e një sistemi modern taksimi të pronës, të bazuar në vlerën e tregut, për të nxitur përdorimin e banesave të pabanuara ose të pashfrytëzuara.
Rezerva shprehen edhe për zgjerimin e rolit të shtetit në ekonomi. Sipas FMN-së, krijimi i ndërmarrjeve të reja shtetërore mund të shtojë rreziqet buxhetore dhe të kufizojë aktivitetin privat. Vëmendje e veçantë kërkohet për Bankën Shqiptare të Zhvillimit, e cila duhet t’i nënshtrohet një mbikëqyrjeje të fortë financiare.
Institucioni ndalet edhe te qeverisja dhe drejtësia, duke kërkuar garantimin e pavarësisë operacionale të SPAK-ut, modernizimin e Kadastrës dhe forcimin e të drejtave të pronësisë.
Pavarësisht paralajmërimeve, FMN vlerëson pozitivisht qëndrueshmërinë makroekonomike të Shqipërisë, uljen e borxhit publik në 51% të PBB-së dhe gjendjen e sistemit bankar, ku kreditë me probleme kanë zbritur në nivelin historik prej 3.7%.
Rritja ekonomike parashikohet në 3.5% për vitin 2026, nga 3.7% vitin e kaluar. Nga viti 2027, ekonomia pritet të ngadalësohet drejt ritmit afatmesëm prej 3.2%, kryesisht për shkak të emigracionit, plakjes së popullsisë dhe problemeve me produktivitetin.
FMN paralajmëron se pa reforma strukturore, këto zhvillime mund të kufizojnë potencialin ekonomik të Shqipërisë në vitet e ardhshme. /skyweb.al















