Komisioni Europian po shqyrton vendosjen e një takse të re mbi fitimet e jashtëzakonshme të kompanive të naftës dhe gazit, ndërsa çmimet e energjisë po rriten ndjeshëm për shkak të krizës së krijuar nga konflikti me Iranin.
Propozimi ka ardhur pas presionit nga pesë vende të Bashkimit Europian, të cilat kërkojnë një “ndarje më të drejtë të barrës” përballë rritjes së faturave të energjisë.
Bëhet fjalë për rikthimin e mekanizmit të njohur si taksa mbi fitimet e papritura, e cila u aplikua edhe gjatë krizës së gazit në vitin 2022, pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia. Në atë kohë, kjo taksë solli rreth 28 miliardë euro të ardhura shtesë për buxhetet publike.
Sipas Komisionit, edhe pse situata aktuale nuk është identike me atë të vitit 2022, përvoja e asaj periudhe po përdoret si referencë për të përballuar krizën e re.
Kriza aktuale konsiderohet edhe më e rëndë, pasi lidhet me një mungesë të drejtpërdrejtë të furnizimit. Rreth 20% e naftës globale nga vendet e Gjirit Persik nuk po arrin të dalë në treg për shkak të bllokimit të Ngushticës së Hormuzit, një korridor strategjik që kontrollohet nga Irani.
Në këtë situatë, disa vende të BE-së si Austria, Gjermania, Italia, Portugalia dhe Spanja po kërkojnë që taksa të mos kufizohet vetëm te fitimet brenda BE-së, por të shtrihet edhe mbi fitimet e kompanive shumëkombëshe që operojnë globalisht.
Megjithatë, brenda vetë industrisë së energjisë ka kundërshtime të forta. Përfaqësues të sektorit paralajmërojnë se një taksë e re e tillë mund të frenojë investimet, të rrisë pasigurinë rregullatore dhe të çojë në mbylljen e rafinerive, duke e bërë Europën edhe më të varur nga importet.
Ndërkohë, kostot për ekonomitë europiane po rriten me shpejtësi. Sipas vlerësimeve, masat e marra nga 22 vende të BE-së për të ulur çmimet e energjisë kanë kushtuar rreth 9 miliardë euro, ndërsa importet më të shtrenjta të karburanteve kanë shtuar edhe 13 miliardë euro të tjera në faturë.
Nga ana tjetër, mbështetësit e taksës argumentojnë se fitimet e jashtëzakonshme nuk vijnë nga performanca e kompanive, por nga faktorë të jashtëm si krizat gjeopolitike. Sipas tyre, këto fitime duhet të taksohen për të mbështetur konsumatorët dhe ekonominë.
Studime të fundit sugjerojnë se nëse çmimet e larta vazhdojnë deri në fund të vitit, vetëm në zinxhirin e furnizimit të karburanteve rrugore mund të krijohen deri në 20 miliardë euro fitime shtesë, ndërsa nëse taksa shtrihet edhe te prodhuesit e naftës, kjo shifër mund të arrijë deri në 51 miliardë euro.
Në këtë kontekst, Bashkimi Europian ndodhet përballë një zgjedhjeje të vështirë: të ndërhyjë për të zbutur ndikimin e krizës mbi qytetarët, apo të shmangë masa që mund të dëmtojnë investimet dhe sigurinë energjetike në afatgjatë. /euronews.com
