Të gjithë e dinë se ushqimet me shumë sheqer mund të shkaktojnë karies dentar, pasi ushqejnë bakteret e dëmshme në gojën tonë. Por rezulton se mbajtja e tyre larg varet po aq nga ajo që hamë, sa edhe nga ajo që nuk hamë dhe nga frutat te djathi, ushqimet më të dobishme mund t’ju habisin.
Kërkimet shkencore kanë filluar të zbulojnë rëndësinë e mikrobiomës së gojës. Ky komunitet përbëhet nga rreth 700 lloje të ndryshme bakteresh, si dhe viruse, kërpudha dhe mikroorganizma të tjerë. Ai mund të ketë një ndikim të madh në shëndetin tonë. Megjithatë, aktualisht shpesh neglizhohet.
Nuk ka pse të jetë kështu. Kujdesi për mikrobet e gojës është i lehtë dhe, ashtu si në rastin e mikrobiomës së zorrëve, ushqimi është një faktor kryesor. Ja çfarë duhet të dini për t’i ushqyer dhëmbët tuaj drejt një shëndeti më të mirë.
Në “lagjen” e gjallë të gojës suaj, mikrobet krijojnë hapësirat e tyre ekologjike, ku çdo specie preferon një habitat të caktuar. Ndërsa disa baktere zgjedhin të jetojnë në sipërfaqen e dhëmbëve, të tjera preferojnë gjuhën ose fshihen në hapësirat e vogla midis dhëmbëve dhe mishrave të dhëmbëve.
Disa prej këtyre mikrobeve janë të dëmshme. Merrni për shembull Streptococcus mutans, i cili gjendet në sipërfaqen e dhëmbëve dhe ushqehet me sheqer. Ky bakter i shndërron sheqernat në acide që dëmtojnë smaltin mbrojtës të dhëmbëve. Përfundimisht, kjo mund të çojë në krijimin e vrimave ose kariesit, të cilin më shumë se 80% e amerikanëve e kanë zhvilluar deri në mesin e të 30-ave.
Mikrobe të tjera të gojës janë aktivisht të dobishme. Për shembull, nëse bakteret e dobishme si Veillonella, Actinomyces, disa lloje të Streptococcus ose Neisseria vendosen në gojën tuaj, ato mund të parandalojnë kolonizimin nga shtamet e dëmshme patogjene.
Pasja e një mikrobiome të mirë të gojës nuk është e rëndësishme vetëm për shëndetin e dhëmbëve. Nëse nuk i lani dhëmbët rregullisht ose mjaftueshëm mirë, mund të krijohen xhepa të vegjël në hapësirat midis dhëmbëve dhe mishrave të dhëmbëve. Në këtë mjedis me pak oksigjen mund të zhvillohen mikroorganizma si Porphyromonas gingivalis.
Pasi vendoset aty, P. gingivalis shkakton sëmundje të mishrave të dhëmbëve, por gjithashtu rrit rrezikun për probleme të tjera shëndetësore, si sëmundjet kardiovaskulare, depresioni, sëmundja e Alzheimerit, diabeti, sëmundjet inflamatore të zorrëve, artriti reumatoid dhe madje lindja e parakohshme. Vitet e fundit, shkencëtarët e kanë lidhur gjithnjë e më shumë një mikrobiomë të dobët të gojës edhe me kancerin e zorrës së trashë dhe të pankreasit.
Në një studim të fundit, një ekip shkencëtarësh nga vende të ndryshme të SHBA-së analizoi pështymën e pjesëmarrësve dhe më pas i ndoqi për të identifikuar rrezikun e tyre të mëvonshëm për kancer. Personat, mikrobioma orale e të cilëve përmbante disa lloje bakteresh të lidhura me prishjen e dhëmbëve ose me kërpudhën Candida, rezultuan se kishin një rrezik më të lartë për kancer të pankreasit.
Çfarë të hani dhe çfarë të shmangni
Ushqimet dhe pijet që duhet të shmangni janë ato që përmbajnë kryesisht sasi të mëdha sheqeri, pasi këto konsumohen me shpejtësi nga bakteret që shkaktojnë kariesin.
Është gjithashtu një ide e mirë të kufizoni marrjen e karbohidrateve të përpunuara, pasi ato shpërbëhen lehtësisht në sheqerna në gojë. Ushqimet me niseshte që duhet të kufizohen përfshijnë bukën e bardhë, krakerat, biskotat, ëmbëlsirat dhe gjevrekët.
Tërheqja e baktereve “të mira” është e dobishme për dy arsye. Ato konkurrojnë për ushqim dhe hapësirë me bakteret që lidhen me kariesin dhe sëmundjet, duke reduktuar numrin e tyre. Por disa prej tyre sulmojnë drejtpërdrejt edhe bakteret që nuk dëshironi të vendosen në gojën tuaj.
“Brenda familjes më të gjerë të këtyre mikrobeve që duan sheqerin, Streptococcus, ka disa [baktere] që nuk prodhojnë pothuajse fare acid dhe në fakt sulmojnë disa nga mikrobet që prodhojnë acid”, thotë Laura Weyrich, profesoreshë e asociuar e antropologjisë dhe bioetikës në Universitetin Shtetëror të Pensilvanisë në SHBA, e cila studion mikrobiomën e gojës dhe mënyrën se si ajo ka ndryshuar gjatë historisë.
“Ato janë si luftëtarë të lirisë – kanë antibiotikët e tyre që i përdorin si armë. Pra, nëse i keni këto baktere, do të jeni në gjendje të mirë”, thotë Weyrich.
