Dritaret e avionëve nuk janë katrore apo drejtkëndore, por kanë qoshe të rrumbullakosura. Kjo formë nuk është zgjedhur për estetikë, por për të mbrojtur strukturën e avionit gjatë fluturimit.
Nga pikëpamja mekanike, çdo dritare është një hapje në trupin e avionit. Struktura përreth saj duhet të përballojë dhe të shpërndajë forcat që krijohen nga ndryshimi i presionit.
Në lartësinë rreth 35 mijë këmbë, ose mbi 10 kilometra, presioni jashtë avionit është shumë më i ulët se ai brenda kabinës. Për këtë arsye, trupi i avionit sillet si një enë metalike nën presion.
Sa herë që avioni ngrihet, struktura ngarkohet nga diferenca e presionit. Kur avioni ulet, ngarkesa zvogëlohet. Përsëritja e mijëra cikleve të tilla mund të shkaktojë lodhjen e metalit.
Nëse dritaret do të kishin qoshe të mprehta, forcat do të përqendroheshin pikërisht në këto pika. Me kalimin e kohës, aty mund të krijoheshin çarje të vogla, të cilat do të zgjeroheshin në çdo fluturim.
Qoshet e rrumbullakosura mundësojnë që ngarkesa të shpërndahet gradualisht rreth hapjes. Ato nuk e eliminojnë forcën, por shmangin përqendrimin e saj në një pikë të vetme.
Mësimi më i rëndësishëm erdhi gjatë viteve 1950, me avionin britanik “de Havilland Comet”, avioni i parë reaktiv i pasagjerëve që hyri në shërbim të rregullt tregtar.
“Comet” kreu fluturimin e parë komercial në vitin 1952 dhe përfaqësonte një revolucion, pasi fluturonte më lart dhe më shpejt se avionët me helikë.
Por më 10 janar 1954, avioni i kompanisë BOAC me regjistrim G-ALYP u shpërbë në ajër mbi Detin Mesdhe, pak pasi ishte nisur nga Roma.
Vetëm tre muaj më vonë, më 8 prill, një tjetër avion “Comet” u shpërbë pranë Napolit, duke shkaktuar vdekjen e 21 personave. Pas aksidentit të dytë, e gjithë flota u ndalua nga fluturimet.
Hetimi zbuloi se problemi nuk lidhej me motorët apo gabimet e pilotëve, por me lodhjen e metalit dhe përqendrimin e forcave rreth hapjeve në trupin e avionit.
Megjithatë, pretendimi se aksidentet u shkaktuan drejtpërdrejt nga dritaret katrore është një version i thjeshtuar i historisë.
Hetuesit konstatuan se çarjet fillestare në aksidentet fatale lidheshin veçanërisht me hapjet pothuajse katrore të antenave ADF në pjesën e sipërme të trupit të avionit dhe jo drejtpërdrejt me dritaret e pasagjerëve.
Tragjeditë treguan se industria e aviacionit nuk e kishte kuptuar ende plotësisht ndikimin që mijëra cikle presioni mund të kishin mbi një strukturë metalike.
Pas aksidenteve, trupat e avionëve u përforcuan, dritaret dhe hapjet e tjera u ridizenjuan, ndërsa testet për lodhjen e metalit u bënë pjesë themelore e certifikimit të çdo avioni.
Prandaj, qoshet e rrumbullakosura që shohim sot janë më shumë se një hollësi projektimi. Ato janë rezultat i një prej mësimeve më të dhimbshme në historinë e aviacionit dhe një element i rëndësishëm i sigurisë së çdo fluturimi. /skyweb.al
