Një bluzë që humbet formën pas pak larjesh, një çantë që çahet brenda muajit apo një pajisje që prishet shumë më shpejt nga sa prisnim. Për shumë konsumatorë, blerjet po kthehen në një cikël zëvendësimesh, ku çmimi fillestar nuk tregon koston e vërtetë të produktit.
Një analizë e publikuar nga Newmoney e lidh këtë fenomen me presionin për të ulur kostot dhe për të prodhuar më shpejt. Materialet më të lira dhe kursimet në prodhim mund të ndihmojnë shitjet, por shpesh dobësojnë qëndrueshmërinë e asaj që blejmë.
Rrjetet sociale e përshpejtojnë këtë model. Një produkt bëhet viral, krijon kërkesë të menjëhershme dhe blihet përpara se konsumatori të shqyrtojë cilësinë apo nevojën reale për të. Për industrinë, shpejtësia e daljes në treg merr gjithnjë e më shumë rëndësi.
Shembulli më i dukshëm është moda e shpejtë. Koleksionet ndryshojnë vazhdimisht, ndërsa veshjet zëvendësohen për shkak të konsumimit ose tendencave të reja. Sipas Fondacionit Ellen MacArthur, mbi 80% e mbetjeve tekstile përfundojnë të djegura, në venddepozitime ose të braktisura në mjedis.
Një markë e njohur mund të humbasë cilësinë pas ndryshimit të pronësisë, kur ulja e kostove merr përparësi.
Pakënaqësia shfaqet edhe në sondazhe. Studimi amerikan “National Customer Rage” për vitin 2025 gjeti se 77% e të anketuarve kishin përjetuar një problem me një produkt ose shërbim gjatë vitit të fundit, mbi dyfishin e nivelit të regjistruar në vitin 1976.
Ndërkohë, zëvendësimi i menjëhershëm po konkurron gjithnjë e më shumë me riparimin. Kur një objekt i ri kushton pak, konsumatori shpesh zgjedh ta blejë përsëri, duke shtuar si shpenzimet, ashtu edhe mbetjet.
Për blerësin, vlera e një produkti lidhet edhe me sa gjatë përdoret, sa kushton mirëmbajtja dhe nëse mund të riparohet. Një çmim i ulët në raft mund të kthehet në një shpenzim të përsëritur.
