Shqipëria ka shënuar rritje të qëndrueshme ekonomike dhe ka arritur të stabilizojë treguesit makroekonomikë, por pasqyra e përgjithshme e klimës së biznesit mbetet e turbullt.
Raporti më i fundit mbi klimën e investimeve thekson se, pavarësisht progresit të dukshëm, sfidat strukturore vazhdojnë të frenojnë zhvillimin dhe të dekurajojnë investitorët e huaj.
Ekonomia në rritje, por me brishtësi strukturore
Në vitin 2024, prodhimi i brendshëm bruto (PBB) u rrit me 4 për qind, i mbështetur kryesisht nga turizmi dhe pasuritë e paluajtshme.
Inflacioni u ul në 2.2 për qind, brenda objektivit të Bankës së Shqipërisë, ndërsa borxhi publik ra nga 75 për qind e PBB-së në vitin 2021 në 55 për qind në vitin 2024.
Megjithatë, PBB-ja për frymë mbetet vetëm një e katërta e mesatares së vendeve të BE-15, duke dëshmuar diferencën e madhe që ndan ekonominë shqiptare nga standardet e Unionit.
Ankesat e biznesit
Sipas raportit, bizneset në Shqipëri përballen me një sërë pengesash të vazhdueshme:
- Korrupsion i përhapur në sektorin publik, drejtësi dhe prokurime, që shpesh shoqërohet me shantazh dhe kërkesa informale nga administrata apo grupe të lidhura.
- Ekonomi informale e madhe, që vlerësohet të përbëjë rreth një të tretën e PBB-së, duke e bërë të vështirë konkurrencën e ndershme.
- Ndryshime të shpeshta në legjislacionin fiskal dhe procedura burokratike të rënda, që krijojnë pasiguri tek investitorët.
- Të drejtat e pronës mbeten një nga pikat më problematike, me tituj të mbivendosur, kompensim të ngadaltë të pronave të ish-shtetëzuara dhe rrezik manipulimesh gjyqësore.
- Zbatim i dobët i kontratave dhe vonesa të gjata gjyqësore, të përkeqësuara nga boshllëqet e krijuara pas procesit të vettingut në drejtësi.
- Përdorimi i kontratave PPP, të cilat shpesh reduktojnë mundësitë e konkurrencës, sidomos për investitorët e huaj.
Pastrimi i parave, shqetësimi kryesor
Një nga problemet më të theksuara është pastrimi i parave. Raporti nënvizon se tregu shqiptar ndikohet nga hyrja e kapitaleve të paligjshme të gjeneruara nga trafiku i drogës, kontrabanda, evazioni fiskal dhe korrupsioni.
Këto fonde përdoren për të financuar aktivitete të dukshme ekonomike, si në pasuritë e paluajtshme, turizëm, tregti dhe shërbime, duke krijuar një terren të pabarabartë për bizneset e ligjshme.
Shpesh, bizneset e ndershme raportojnë se ndihen të penalizuara, pasi u duhet të konkurrojnë me subjekte që kanë burime të mëdha të parave të pista të cilat maskohen si investime.
Reforma në drejtësi dhe lufta kundër korrupsionit
Nga ana tjetër, raporti njeh progresin e reformës në drejtësi. Strukturat e posaçme si SPAK, Prokuroria e Posaçme dhe Byroja Kombëtare e Hetimit kanë nisur hetime dhe dënime të nivelit të lartë për korrupsion dhe krim të organizuar.
Megjithatë, edhe pse vettingu largoi mbi gjysmën e gjyqtarëve dhe prokurorëve të kontrolluar, boshllëqet e krijuara kanë vonuar procesin gjyqësor dhe kanë shtuar stokun e çështjeve në gjykata.
Shqipëria ofron mundësi për investime në energji, turizëm, bujqësi, shëndetësi, naftë e minerale dhe teknologji të informacionit.
Investimet e huaja direkte kanë arritur nivele rekord, me mbi 1.7 miliardë dollarë tërhequr në vitin 2024.
Por, sipas komunitetit të biznesit, pa adresimin e korrupsionit, forcimin e shtetit ligjor dhe luftën efektive kundër pastrimit të parave, potenciali i plotë i ekonomisë shqiptare nuk do të shfrytëzohet.
Mesazhi i raportit është i qartë: Shqipëria ka një bazë solide makroekonomike dhe potencial të madh për investime, por pa reforma të thella strukturore dhe pa eliminimin e kulturës së pandëshkueshmërisë, klima e biznesit do të mbetet e brishtë dhe jo tërheqëse për investitorët afatgjatë. /skyweb.al
