A mund të krijohen në të ardhmen ilaçe të përshtatura sipas karakteristikave gjenetike të çdo individi? Apo të parashikohet paraprakisht se cilët pacientë do t’i përgjigjen më mirë një trajtimi dhe cilët rrezikojnë të kenë efekte anësore? Shkenca po avancon drejt mjekësisë së personalizuar, ndërsa një projekt i madh europian synon të hedhë bazat për zhvillimin e saj.
Programi “Genome of Europe” është një nga nismat më të mëdha kërkimore në fushën e gjenomikës në Europë. Ai bashkon 49 partnerë nga 27 vende europiane, me synimin për të krijuar një bazë të përbashkët reference me të paktën 100 mijë gjenome njerëzore, që do të pasqyrojnë diversitetin gjenetik të popullsive europiane.
Projekti ka një buxhet prej 45 milionë eurosh, nga të cilat 20 milionë financohen nga Komisioni Europian përmes programit “Digital Europe”. Ai nisi zyrtarisht në vjeshtën e vitit 2024 dhe parashikohet të zgjasë tre vjet e gjysmë.
Në këtë nismë është përfshirë edhe Qiproja, përmes Qendrës së Ekselencës për Biobankimin dhe Kërkimin Biomjekësor në Universitetin e Qipros. Kontributi i saj përfshin analizimin e plotë të gjenomit të të paktën 310 vullnetarëve qipriotë, të dhënat e të cilëve do t’i shtohen bazës së përbashkët europiane.
Pse është e rëndësishme të hartëzohet ADN-ja e popullsive?
Edhe pse njerëzit ndajnë pjesën më të madhe të materialit të tyre gjenetik, ndryshimet e vogla në ADN mund të kenë rëndësi të madhe për mënyrën se si trashëgohen disa karakteristika, për predispozitën ndaj sëmundjeve dhe për reagimin e organizmit ndaj medikamenteve.
Këto ndryshime nuk janë të njëjta në të gjitha popullsitë. Për këtë arsye, një bazë të dhënash e ndërtuar kryesisht mbi materialin gjenetik të grupeve të caktuara mund të mos përfaqësojë plotësisht diversitetin gjenetik të popullsive të tjera.
Programi “Genome of Europe” synon të plotësojë këtë boshllëk, duke krijuar një bazë të gjerë dhe përfaqësuese të të dhënave gjenetike europiane, e cila do të shërbejë si pikë referimi për kërkimet e ardhshme shkencore.
“Popullsi të tilla si ajo e Qipros kanë karakteristikat e tyre specifike”, shpjegon Katerina Strati, profesoreshë e asociuar në Departamentin e Shkencave Biologjike në Universitetin e Qipros.
Sipas saj, studimi i gjenomit në nivel lokal është thelbësor, pasi informacioni për një popullsi nuk mund të nxirret automatikisht nga kërkimet e kryera te popullsi të tjera.
Për studiuesit, një gjenom reference shërben si një pikë krahasimi. Ai u mundëson të analizojnë variantet gjenetike të identifikuara te një individ dhe të përcaktojnë sa të zakonshme apo të rralla janë ato në popullsinë së cilës i përket.
Në këtë mënyrë, krijimi i një harte më të plotë gjenetike mund të ndihmojë në identifikimin më të shpejtë të sëmundjeve të rralla, në kuptimin më të mirë të rrezikut për zhvillimin e sëmundjeve të caktuara dhe në përzgjedhjen e trajtimeve më të përshtatshme për çdo pacient. /skyweb.al















