Në paketën fiskale 2026, projektligji i ri për disa shtesa në ligjin “Për tatimin mbi të ardhurat” sjell ndryshime që lidhen me qartësimin e statusit të të vetëpunësuarve për të shmangur penalizimet e padrejta, zgjerohen lehtësitë tatimore për sponsorizimet në sport e art dhe krijohen stimuj për artistët e huaj që zhvillojnë aktivitet në Shqipëri.
Ndryshimi më i rëndësishëm lidhet me zbatimin e rregullit antishmangie të tatimit mbi të ardhurat. Ligji aktual parashikon që individët e vetëpunësuar, që marrin mbi 80% të të ardhurave nga një klient i vetëm ose mbi 90% nga më pak se tre klientë, të trajtoheshin si të punësuar.
Shumë profesionistë të ndershëm që ofrojnë shërbime reale biznesi u përfshinë padrejtësisht në këtë kategori.
Tatimet e trajtonin si punonjës dhe i aplikonin normat e tatimit mbi të ardhurat nga paga që janë më të larta se ato për bizneset e vogla. Në këtë rast, ai humbte statusin e biznesit dhe duhej të paguante kontribute dhe tatim si punonjës, edhe pse punonte realisht në mënyrë të pavarur. Si rrjedhojë, shumë profesionistë të ndershëm p.sh. programues, konsulentë, dizajnerë, juristë të pavarur penalizoheshin padrejtësisht.
Për ta saktësuar dallimin, projektligji parashikon krijimin e një Deklarate të Statusit të të Vetëpunësuarit, një vetëdeklarim që do të dorëzohet pranë drejtorive tatimore. Në këtë deklaratë, individi do të japë të dhëna për natyrën e shërbimit, mënyrën e punës, marrëdhëniet me kontraktuesit dhe kontrollin mbi produktin e punës.
Më ndryshimet e reja në paketën fiskale 2026 futet “Deklarata e Statusit të të Vetëpunësuarit”, që i lejon individit të tregojë mënyrën si punon (pajisje vetjake, orar i pavarur, kontrata shërbimi, etj.).
Nëse nga kjo deklaratë rezulton se ai realisht ushtron aktivitet të pavarur, atëherë Tatimet nuk e konsiderojnë punonjës të maskuar dhe ai do të vazhdojë të tatohet si biznes i vogël, me normë më të ulët tatimi dhe pa detyrime të plota si punonjës.
Vetëm ata që përdorin vetëpunësimin si formë shmangieje (p.sh. kompani që i regjistrojnë punonjësit si “të vetëpunësuar” për të kursyer tatime) do të rikalifikohen si të punësuar.
Administrata tatimore do të përdorë këtë informacion për të vlerësuar nëse të ardhurat burojnë nga marrëdhënie të mirëfillta biznesi apo nga punësim i maskuar. Kjo pritet të shmangë penalizimet për profesionistët realë dhe të forcojë kontrollin ndaj shmangieve tatimore.
Risia tjetër e projektligjit është zgjerimi i lehtësive fiskale për sponsorizimet në sport dhe art. Aktualisht, bizneset mund të njohin si shpenzim të zbritshëm sponsorizimet vetëm për ekipet sportive, deri në 5% të fitimit para tatimit. Me ndryshimet e reja, kjo kategori zgjerohet duke përfshirë edhe federatat sportive dhe sportistët që kanë fituar tituj për meritë, ndërsa bizneset do të kenë mundësi të zbresin trefishin e shumës së sponsorizuar. Gjithashtu, të ardhurat nga sponsorizimet do të përjashtohen nga tatimi, për të siguruar që mbështetja financiare të përdoret plotësisht për qëllimin e saj.
Një tjetër shtesë synon tërheqjen e artistëve të huaj që zhvillojnë veprimtari në Shqipëri. Artistët që nuk janë shtetas shqiptarë nuk do të konsiderohen rezidentë tatimorë për një periudhë 24-mujore, pavarësisht kohëzgjatjes së qëndrimit të tyre në vend. Ky përjashtim synon të lehtësojë organizimin e koncerteve, ekspozitave dhe aktiviteteve të tjera kulturore, duke nxitur zhvillimin e industrive krijuese dhe turizmit kulturor. /Monitor
