Deri në 20% të stacioneve monitoruese në Europë regjistruan nivele të ndotjes së ajrit mbi standardet aktuale të cilësisë së ajrit të Bashkimit Europian, shkruan Euronews.com.
Vendi i “la Dolce Vita”, Italia, ka një problem serioz mjedisor: ai ka përqendrimet më të larta lokale të PM2.5, sipas raportit më të fundit të statusit të cilësisë së ajrit nga European Environment Agency.
PM2.5 është një pluhur i imët dhe i rrezikshëm që depërton thellë në mushkëri dhe në qarkullimin e gjakut. Ai mund të shkaktohet nga trafiku rrugor, por edhe nga rafineritë, fabrikat e çimentos, lëndët djegëse fosile dhe zjarret pyjore.
Midis viteve 2024 dhe 2025, mesataret më të larta vjetore u vërejtën në jug të Italisë, sipas EEA-së.
Me respektivisht 117 dhe 113 μg/m3 (mikrogramë për metër kub), qytetet Ceglie Messapica dhe Torchiarolo shënuan rezultatet më të këqija krahasuar me kufirin vjetor të BE-së prej 25 μg/m3.
Pse këto zona raportojnë nivele kaq të larta të PM2.5?
“Siç kemi parë edhe në të kaluarën, këto rritje shkaktohen kryesisht nga djegia e biomasës gjatë dimrit, kryesisht nga oxhakët,” tha Gianluigi De Gennaro, profesor i kimisë dhe ndikimit mjedisor në Universitetin e Barit.
“Ndotja bëhet më e rëndë për shkak të aftësisë së reduktuar të atmosferës për të shpërndarë grimcat e dëmshme në atë zonë dhe në atë periudhë të vitit,” tha ai, duke shtuar se kjo lidhet me një shtresë më të ulët dhe më të dendur kufitare planetare, pjesa më e ulët e atmosferës së Tokës, që shtrihet deri në rreth 3,000 metra.
Veriu i Italisë — zona kryesore industriale e vendit, paraqet një tjetër grup shqetësues, me një dendësi të lartë vendesh ku nivelet vjetore të grimcave qëndrojnë pranë pragut prej 25 μg/m3.
Gjatë së njëjtës periudhë 2024–2025, përveç Italisë, rajone në tetë vende tejkaluan kufirin, përkatësisht Polonia, Kroacia, Bosnjë dhe Hercegovina, Serbia, Maqedonia e Veriut, Rumania, Turqia dhe madje edhe Danimarka, ku një stacion në Kopenhagë regjistroi një nivel alarmues prej 95 μg/m3.
Disa nga përqendrimet më të larta të këtyre “pikave të kuqe” në Europë u gjetën në Sarajevë dhe në zonat industriale të Maqedonisë së Veriut.
Ku janë normat më të larta të vdekshmërisë të lidhura me PM2.5?
Në fakt, Ballkani dhe Europa Lindore janë rajonet me normën më të lartë të vlerësuar të vdekshmërisë për 100,000 banorë të lidhur me ekspozimin afatgjatë ndaj PM2.5, përfshirë Shqipërinë, Bullgarinë, Greqinë dhe Rumaninë.
Sërish, Italia ka nivele shumë më të larta të vdekshmërisë së vlerësuar krahasuar me vende si Spanja, Franca dhe Gjermania, ndërsa normat më të ulëta u regjistruan në Europën Veriore: Islanda, Finlanda, Suedia, Estonia dhe Norvegjia.
Në përgjithësi, megjithatë, më shumë se nëntë në dhjetë europianë janë të ekspozuar ndaj përqendrimeve të pasigurta të ndotjes së ajrit, sipas standardeve më të rrepta të Organizatës Botërore të Shëndetësisë, e cila e vendos pragun për PM2.5 në vetëm 5 μg/m3.
Cilët ndotës të tjerë duhet të keni parasysh?
Fatkeqësisht, PM2.5 nuk është i vetmi ndotës i rrezikshëm.
“Sipas EEA-së, cilësia e ajrit vazhdon të përmirësohet, por deri në 20% të stacioneve monitoruese në Europë, ndotja e ajrit është ende mbi standardet aktuale të BE-së.”
Organizata paralajmëron gjithashtu për PM10, një tjetër grimcë e thithshme, dhe për ozonin në nivel toke, i cili formohet nga ndërveprimi i dritës së diellit me hidrokarburet dhe oksidet e azotit të emetuara nga makinat dhe oxhakët industrialë. Nivelet e tij janë më shumë se dyfishuar që nga viti 1900.
Benzo(a)pireni është një tjetër substancë e dëmshme që vjen nga tymi i cigareve, ushqimet e djegura dhe gazrat e lëndëve djegëse fosile.
Si mund të mbroheni nga ndotja?
Sipas ekspertëve, parandalimi fillon me zakone të thjeshta.
Për shembull, De Gennaro rekomandon që njerëzit që jetojnë në zona urbane të shmangin ajrosjen e shtëpive gjatë orëve të pikut të trafikut, pra ta bëjnë këtë vetëm pas orës 09:00 të mëngjesit. Një pastrues ajri mund të ndihmojë pjesërisht në pastrimin e ajrit të brendshëm.
Ekspertët e EEA-së këshillojnë gjithashtu përdorimin vetëm të sobave të certifikuara për djegie, shmangien e djegies së lëndëve djegëse gjatë ditëve të dimrit dhe evitimin e aktiviteteve në natyrë, si vrapi, gjatë periudhave kur përqendrimi i substancave të dëmshme në ajër është më i lartë.
Po ashtu, është e dobishme të informoheni për nivelet e ndotjes përmes aplikacioneve që ofrojnë të dhëna të lokalizuara në kohë reale.
/skyweb.al
