Një brez i ri politikanësh të majtë po fiton terren në disa vende perëndimore, duke kërkuar një rol shumë më të madh të shtetit në ekonomi, përmes kontrollit të çmimeve, taksave të larta mbi pasurinë dhe shtetëzimeve.
Në një analizë të fundit, The Economist e quan këtë prirje “socializmi i Gjeneratës Z”, jo sepse mbështetësit e saj janë vetëm të rinj, por sepse ajo përfaqëson një formë të re të së majtës, të përshtatur për epokën e TikTok-ut dhe për zemërimin e një brezi të përballur me inflacion, qira të larta dhe pasiguri për të ardhmen e punës nga inteligjenca artificiale.
Sipas revistës, figura si Zack Polanski në Britani, Zohran Mamdani në Nju Jork, Jean-Luc Mélenchon në Francë dhe Avi Lewis në Kanada po përfitojnë nga pakënaqësia e të rinjve dhe nga shqetësimet reale për koston e jetesës. Zemërimi për Gazën ka qenë gjithashtu një faktor mobilizues, por në thelb kjo lëvizje është zhvendosur drejt çështjeve ekonomike më të prekshme për qytetarët.
The Economist shkruan se ky brez socialistësh nuk mbështetet më te gjuha klasike e kolektivizmit apo te ideja tradicionale e marrjes së mjeteve të prodhimit. Sipas analizës, mesazhi është më i thjeshtë dhe më i drejtpërdrejtë: shteti duhet të kufizojë çmimet, të ulë faturat, të ndërhyjë në tregun e banesave dhe t’i detyrojë të pasurit të paguajnë për shërbimet publike.
Revista vëren se shumë prej ankesave që ushqejnë këtë lëvizje burojnë nga probleme reale. Inflacioni ka goditur fort familjet, qiratë në qytetet e mëdha janë bërë të papërballueshme për shumë të rinj, ndërsa inteligjenca artificiale po krijon pasiguri për të ardhmen e punës. Megjithatë, sipas The Economist, zgjidhjet që ofron kjo e majtë janë të gabuara dhe rrezikojnë të dëmtojnë mirëqenien.
Në analizë thuhet se socialistët e Gjeneratës Z bashkohen rreth tre ideve kryesore. E para është bindja se rritja ekonomike nuk ndihmon njerëzit e zakonshëm dhe se pasuria duhet marrë nga ata që e zotërojnë. E dyta është ideja se shpenzimet publike mund të paguhen kryesisht nga miliarderët dhe të pasurit. E treta është armiqësia ndaj sipërmarrjes private dhe dëshira që pjesë të rëndësishme të jetës së përditshme, nga strehimi te tregtia ushqimore, të kontrollohen nga shteti.
The Economist paralajmëron se shqetësimi më i madh nuk është vetëm ekzistenca e këtyre ideve në skajet e politikës, por depërtimi i tyre në qendrën e majtë. Sipas revistës, edhe parti më tradicionale në Shtetet e Bashkuara dhe në Britani po ndihen të detyruara të përshtasin pjesë të kësaj agjende, për të mos humbur votuesit e rinj dhe të pakënaqur.
Revista argumenton se politika si kontrolli i qirave do ta përkeqësonte krizën e banesave, sepse do të ulte nxitjen për të ndërtuar më shumë. Po ashtu, taksat e rënda mbi pasurinë mund të frenojnë investimet dhe inovacionin, ndërsa ndërhyrjet shtetërore në sektorë ku konkurrenca tashmë ka ulur marzhet e fitimit mund të prishin funksionimin e tregut.
Sipas The Economist, përvoja e Europës me rritje të ulët dhe mbirregullim, si edhe rënia relative e Argjentinës nën modele ekonomike statiste, tregojnë se politikat e tilla mund të lënë pasoja afatgjata. Për këtë arsye, revista e quan kundërshtimin e socializmit të Gjeneratës Z një detyrë urgjente për liberalët dhe mbështetësit e tregut të lirë.
Megjithatë, analiza thekson se përgjigjja nuk mund të jetë thjesht mbrojtja abstrakte e kapitalizmit. Qeveritë centriste duhet të trajtojnë problemet që ushqejnë pakënaqësinë, sidomos mungesën e banesave të përballueshme, barrën që të rinjtë mbajnë për financimin e pensioneve dhe nevojën për një sistem tatimor që favorizon meritokracinë dhe jo trashëgiminë.
Në këtë kuadër, The Economist mbështet ndërtimin e më shumë banesave dhe infrastrukturës, taksa më të drejta mbi pronën dhe trashëgiminë, si edhe politika më krijuese për të shpërndarë përfitimet e inteligjencës artificiale. Sipas revistës, sfida është që fitimet nga teknologjia dhe ndryshimet në tregun e punës të ndahen më gjerësisht, pa goditur sipërmarrjen private.
Në përfundim, The Economist argumenton se liberalizmi i tregut nuk është i dënuar politikisht, por duhet të mbrojë më fort idetë që kanë sjellë rritje të paprecedentë të të ardhurave, jetëgjatësi më të lartë dhe ulje historike të varfërisë ekstreme. Sipas revistës, shumë nga problemet që sot ushqejnë socializmin e Gjeneratës Z nuk vijnë nga tregje tepër të lira, por nga tregje që nuk janë mjaftueshëm të hapura dhe konkurruese.
