Emisioni “Stop” trajtoi mbrëmjen e 9 qershorit çështjen e çmimeve të barnave në Shqipëri, duke ngritur dyshime serioze mbi mënyrën se si zbatohet metodologjia e referencës rajonale për barnat e rimbursueshme.
Në qendër të denoncimit është insulina NovoRapid FlexPen, një medikament jetik për pacientët diabetikë, i cili në Shqipëri rimbursohet me 28.33 euro për kuti.
Sipas skemës aktuale, çmimi i një bari duhet të përcaktohet mbi bazën e mesatares së tre vendeve më të lira referente. Për NovoRapid FlexPen, si referencë janë marrë Greqia, Serbia dhe Maqedonia e Veriut.
Nga të dhënat e publikuara, çmimi në këto vende rezulton përkatësisht 24.16 euro, 24.26 euro dhe 24.33 euro. Mesatarja del rreth 24.25 euro për kuti. Megjithatë, në Shqipëri i njëjti produkt vijon të rimbursohet me 28.33 euro, pra rreth 4 euro më shumë për çdo kuti.
Kjo diferencë ngre pikëpyetje të forta mbi mënyrën se si është miratuar dhe kontrolluar çmimi i insulinës nga autoritetet shqiptare.
Çështja bëhet edhe më problematike kur krahasohet me Kosovën. Në vitin 2024, qeveria e Kosovës kontraktoi përmes tenderit publik 62 mijë kuti NovoRapid për nevojat e pacientëve diabetikë për një periudhë dyvjeçare.
Vlera totale e blerjes ishte 1 milion e 81 mijë euro, ose më pak se 17.5 euro për kuti. Ndërkohë, në Shqipëri i njëjti medikament rimbursohet me 28.33 euro për kuti. Diferenca është gati 11 euro për çdo kuti në dëm të buxhetit të shtetit dhe, në shumë raste, edhe të vetë pacientëve.
Në pamje të parë, diferenca mund të duket e vogël. Por ajo merr përmasa të mëdha kur shumëzohet me volumin real të përdorimit. NovoRapid FlexPen është një nga insulinat më të përdorura edhe në Shqipëri. Sipas të dhënave zyrtare, ky produkt përdoret nga të paktën 17 mijë pacientë, shumë prej të cilëve injektohen disa herë në ditë.
Sipas Kapitali.al, vetëm gjatë vitit 2025, FSDKSH ka rimbursuar rreth 150 mijë kuti NovoRapid. Nëse çmimi i Shqipërisë krahasohet me atë të Kosovës, buxheti publik ka paguar mbi 1.6 milionë euro më shumë vetëm për një vit.
Në pesë vitet e fundit, Shqipëria ka rimbursuar mbi 600 mijë kuti NovoRapid FlexPen. Krahasuar me çmimin që do të rezultonte nga zbatimi korrekt i formulës së referencës rajonale, mbipagesa llogaritet në rreth 2.5 milionë euro. Ndërsa nëse krahasimi bëhet me çmimin e Kosovës, dëmi potencial shkon në rreth 6 milionë euro.
Që prej vitit 2014, Shqipëria e ka bazuar çmimin e barnave të rimbursueshme te vendet referente si Italia, Greqia, Serbia, Kroacia dhe Maqedonia e Veriut. Në teori, kjo metodë duhet të garantonte që fondi publik të mos paguante më shumë se tregjet e krahasueshme.
Por në praktikë, rasti i insulinës ngre dyshime se metodologjia është anashkaluar ose zbatuar në mënyrë të deformuar.
Në fillim të këtij viti, qeveria ndryshoi formulën, duke vendosur që çmimi të bazohet te mesatarja e tre vendeve me çmimin më të ulët ndër pesë vendet referente. Megjithatë, edhe me këtë formulë të re, çmimi në Shqipëri rezulton më i lartë se mesatarja e vendeve referente.
NovoRapid FlexPen prodhohet nga kompania daneze Novo Nordisk. Në Shqipëri, të drejtën e tregtimit e ka kompania Rejsi Farma, e cila rezulton distributori i vetëm për këtë produkt.
Pikërisht këtu lindin dyshimet kryesore: si është deklaruar çmimi? Kush e ka verifikuar? Kush e ka miratuar? Dhe pse për vite me radhë çmimi ka mbetur në një nivel më të lartë se tregjet referente?
Pyetjet që kërkojnë përgjigje janë të drejtpërdrejta: A janë deklaruar saktë çmimet në vendet referente? A kanë pasur autoritetet shqiptare dokumentacionin e plotë për miratimin e çmimit? Kush ka firmosur pranimin e këtij çmimi? Dhe kush ka përfituar nga mbajtja e tij në një nivel më të lartë për vite me radhë?
Rasti bëhet edhe më i rëndë sepse nuk bëhet fjalë për një produkt të zakonshëm tregtar, por për një insulinë jetike. Pacientët diabetikë nuk kanë luksin të zgjedhin nëse do ta përdorin apo jo. Për vite me radhë, një pjesë e tyre kanë pasur edhe bashkëpagesë, duke mbuluar nga xhepi një pjesë të kostos.
Kjo do të thotë se, në rast abuzimi me çmimin, dëmi është i dyfishtë: pacientët dëmtohen si konsumatorë dhe si taksapagues, ndërsa buxheti i shtetit paguan më shumë për një ilaç jetik.
Çështja nuk duhet të kufizohet vetëm te NovoRapid FlexPen. Rasti duhet të shërbejë si pikënisje për një kontroll më të gjerë mbi të gjitha produktet dhe kompanitë që Rejsi Farma përfaqëson ose ka përfaqësuar në Shqipëri.
Dyshimet shtrihen edhe te produkte të tjera të kompanive ndërkombëtare si Alexion, Apotex, AstraZeneca, Atnahs Pharma Netherlands B.V., Beecham Group Plc, Denk Pharma, Novartis, Sanofi, Viatris, Takeda, Mylan, Lek/Sandoz, Janssen-Cilag dhe të tjera.
Nëse këto dyshime konfirmohen, atëherë nuk kemi të bëjmë vetëm me një rast të izoluar të një insuline, por me një problem potencialisht sistemik në mënyrën se si disa barna deklarohen, miratohen, tregtohen dhe rimbursohen në Shqipëri.
Në qendër të kësaj çështjeje është Rejsi Farma, e cila duhet të mbajë përgjegjësi nëse provohet se çmimi është deklaruar, mbajtur ose përfituar në mënyrë të padrejtë.
Përgjegjësia nuk mund të mbetet vetëm administrative. Nëse hetimet konfirmojnë manipulim ose deklarim të pasaktë të çmimit, Rejsi Farma duhet të detyrohet të kthejë në FSDKSH shumën e përfituar padrejtësisht, e cila sipas përllogaritjeve shkon deri në rreth 6 milionë euro.
Njëkohësisht, çmimi i insulinës duhet të korrigjohet menjëherë, në mënyrë që buxheti publik dhe pacientët të mos vazhdojnë të paguajnë më shumë për një medikament jetik. /skyweb.al
